cleo

henry miller

cleo sahnede göründüğü zaman, herkes fışkırtmaya hazır bir durumdadır. herkes şapkasının altında işe koyulur. bir koyu süt töreni. meni, benzin kadar bol akar. kör bir adam dahi ortalıkta kancıktan başka bir şey olmadığını fark eder. insanı asıl şaşırtan şey, hiçbir zaman toplanma olmamasıdır. ara sıra biri çıkıp evinde paslı bir jiletle hayalarını keser; fakat böyle ufak tefek şeyleri gazeteler yazmaz.

cleo'nun dansını muhteşem hale getiren şeylerden biri de, kuşağının ortasında, tam kuytusunun üzerine yerleştirilmiş bir ponpondu. gözlerinizi o noktaya dikmenize yardım ederdi. cleo bunu fırıl fırıl döndürebildiği gibi, cereyan çarpmışçasına hoplatır ve titretebilirdi de. bazen orgazm olmuş bir kuğunun dinlenmeye çekilmesi gibi, kesik kesik hareketlerle gevşerdi. bazen bu ponpon arsız ve edepsiz olurdu, bazen de somurtkan ve suratsız. bu ponpon, cleo'nun bir parçası, onun venüs tepesinde çıkmış bir tüy yumağı gibiydi. bunu, bir cezayir kerhanesinde, fransız bir tayfadan ele geçirmiş olmalıydı. henüz kadınların orasına burasına el atmamış olan 16 yaş civarındaki gençler için, bu numara oldukça tahrik ediciydi.

yüzünün neye benzediğini bir daha kolay kolay anımsayamadım. hayal meyal aklımda kaldığına göre, ucu kalkık bir burnu vardı. vücudunun önden görünüşünde, tam ortada, karmen kırmızısı ile boyanmış büyük bir göbek görürdünüz. bu göbek, aç bir ağız gibi dururdu. birdenbire felç olan bir balığın ağzı gibi. kuytusuna bakmanın bunun yarısı kadar bile heyecan vermeyeceğine eminim. olsa olsa, köpeğin bile başını çevirip koklamayacağı pembemsi ve mavimsi bir dilim et. belinin üst kısmı, göğüs kemiklerinin altından kubbeleşmiş, dolambaçlı bir armudu andıran et, daha canlıydı. göğsü bana hep, baldırları şemsiye tellerinin iskeleti gibi son bulan bir terzi mankenini çağrıştırırdı. çocukken elimi mankenin göbeğinde gezdirmekten zevk alırdım. aslında mankenin kollarının ve bacaklarının olmayışı, vücudunun dolgun güzelliğini daha da artırırdı. bazen, alt tarafında bir şey olmaz, sadece boynunda parlak siyaha boyanmış bir yaka bulunurdu. ne güzel kaçamaklardı bunlar. bir gece, asıl gösteriden önceki zamanı doldurmak için yapılan küçük bir gösteride, evlerdeki elbise modellerinin canlısına rastladım. sahnede sanki yüzüyormuşçasına rahat ve zarif el hareketleri ile dolaşıyordu. yanına epeyce yaklaşarak konuşmaya başladım. büyük şehirlerin şık semtlerindeki kuaförlerde görebileceğiniz balmumundan yapılmış heykelleri andıran oldukça güzel bir başı vardı. viyanalı olduğunu öğrendim; doğuştan ayakları yokmuş. fakat yoldan çıkıyorum.. beni cezbeden taraf, mankende görmüş olduğum şehvet veren kabarıklığın, armuta benzer çıkıntı ve kıvrımın bu kızda da mevcut olmasıydı. onu her açıdan görebilmek için uzunca bir süre sahnenin önünde dikildim. bacaklarının başlangıç yerlerinin bu kadar birbirine yakın olması şaşırtıcıydı. onu inceledikçe, ona olan isteğim artıyordu. kendimi, kollarımı onun ince beline dolamış, yerden kaldırmış ve alıp kaçırarak ırzına geçiyormuşum gibi hayal ediyordum.

her şeyin süresi hesaplanmıştı. saat 10.23'ü çaldığında cleo ikinci ve son numarasını yapmaya hazırdı. kontratında tam sekiz buçuk dakika kanatlarıyla bekleyecek ve final için ötekilere katılacaktı. o on iki dakika mahvediyordu onu. tamamen kaybedilen kıymetli dakikalar. elbiselerini bile değiştiremezdi. bütün parlaklığını perde inene kadar göstermesi gerekiyordu. bu da onu yakıp kül ediyordu.

cleo vücudunu davulun yuvarlanışı gibi büyük titremelere kaptırmadan önce, hipnotik bir yumuşaklık ve kobra esnekliği içinde dolanır sahnede. süt beyaz bacakları boncuklardan yapılı bir tül altındadır: pembe meme başları şeffaf bir ipekle örtülüdür. kemiksiz, süt gibi ve uyuşuk: samandan yapılma peruklu bir denizanasının cam boncuklar gölündeki hali gibi.

üstündeki çıngıraklı giysileri atarken bom-bomlar dom-dom, dom-domlar da bom-bom olur.

cleo'nun sahnedeki gösterisi beni kendime getirdi. cleo da bacaksız doğmuş o adamı iğfal eden zavallı kadar toplumdışı kalmış mıydı? cleo'nun üstüne kimse saldırmazdı, coney ısland'daki bacaksız güzeli kimsenin sevmeye cesaret edemediği gibi. halbuki vücudunun her hareketi sevişmeye davetkardı; ama kimse bu davete katılmayı aklından bile geçirmezdi. cleo'ya dans ederken yaklaşmak, kenar mahalle gösterilerine çıkan bir zavallıya tecavüz etmek kadar iğrenç bir şey olarak düşünülürdü.

cleo, spotların ışığında gittikçe daha parlak bir görünüş kazanıyordu. göbeği naufragé gibi kabarmış kıpkırmızı bir denizi andırıyordu. göbeğinin altındaki bölgeden çiçek gibi parçalar katıyordu orkestraya. bom-bomlar dom-dom, dom-domlar da bom-bom oluyordu. kendi kendini tatmin edenlerin kanları onun damarlarında akıyordu. meme başları iç içe geçmiş damarlardan yapılma mor bir türlüyü andırıyordu. ağzı, sıcak bir uzvu kesen kocaman kırmızı bir fildişi gibiydi. kolları kobra, bacakları ise rugan deridendi. yüzü fildişinden daha solgun ve ifadesi yucatan şeytanlarınınki kadar sabitti. kalabalığın yoğunlaşan şehveti, yıldızların ritmiyle güneş sistemine madde oluyordu. ateşler içindeki dünyadan büzülerek oluşmuş bir ay gibi, kanlı et parçaları kusuyordu. savaş alanlarındaki kurbanların hayal ettiği gibi, ayaklarını oynatmadan hareket ediyordu.

cleo dansını bitiriyordu. çarpıntılı son dakikalar, osmanlının ölümüne ilişkin derin düşüncelere rastlıyordu.

kadın

balzac

kadınlar ergin değildir.

kırbaçlamak, kadınları ve atları yönetmenin tek yoludur. bir erkek karşısındakini böyle korkutur, kendini böyle sevdirir ve saydırır.

kadınlar yaramaz çocuklar gibidirler, erkeklerden aşağı yaratıklardır ve onlardan çekinmemiz gerekir; çünkü bizim için en kötü durum, bu kaba yaratıklar tarafından yönetilmektir.

eh, korkunç değişik biçimlerde yüz kez yinelenmiş olan bu sahne de, kabalığı ve iğrenç gerçekliğiyle, hangi toplumsal sınıfa ait olurlarsa olsun, herhangi bir çıkar onları boyun eğme çizgisinden uzaklaştırıp da iktidarı ele geçirdiklerinde, bütün kadınların oynadıkları sahnelerin bir örneğidir. büyük politikacıların gözünde olduğu gibi, onların gözünde de amaca ulaşmak için her yol mübahtır.

kadınları dikkatle gözledim ve bilirim: çoğu, bir sürü kanıtlardan, sevgi mucizelerinden sonra âşık olur ve ancak yenildikten sonra dilleri çözülüp aşklarını itiraf ederler; ama kimileri de, bugün manyetizma akımlarıyla açıklanabilen bir yakınlaşmanın etkisi altında bir anda kapılıverirler.

insanı, hiçbir şey görmez hale ancak, zekâyı kalbi ve ruhu gölgede bırakacak kadar parlak bir güzelliğe sahip olan sersem kadınlar getirirler; zira zeki bir kadın vasıflarını kötüye kullanmaz. bir erkeği avucunun içine almak ancak küçük ruhlu, budala olanların işidir.

seçtiği erkeğin gayesine ulaşması için kendisini basamak gibi kullandırmayan bir kadın, yalnız kendisini düşünen bir kadındır.

her üstün insan, kadın bahsinde, şarklıların düşüncelerine sahip olmalıdır.

neo-liberalizm

ece temelkuran

insanlık, son yüz yılda, en az tanrı kadar iyi bir masal daha üretti: neo-liberalizm.

başka hangi yüzyılda krallar, daha az kişinin daha çok yiyeceği, daha çok kişinin aç kalarak öleceğini ve herkes için en iyisinin bu olduğunu söylese bu kadar geniş bir tebayı inandırabilirdi kendine? hangi kral, "gökyüzünün ve yeryüzünün tüm renkleri yok olana kadar somuracağız maviyi ve yeşili. doğanın kusmuklarından ciklet ve deodorant yapacağız." dese, hangi çılgın teba sevinçle koşardı cikletlerle deodorantları almaya? "asyalı çocukları tuvalete bile gitmelerini yasaklayarak çalıştıracağız ve onların küçük elleriyle yaptıkları plastik oyuncakları hazır yemek zincirlerinde dünyanın dört bir yanında hediye olarak, zehirli 'çocuk menüleriyle' birlikte başka çocuklara vereceğiz. böylece doğu'daki ve batı'daki çocukların aynı anda canına okuyacağız" dese krallar, hangi cahil orta çağ insanı inanırdı buna? başka ne diyor krallar:

bir kıtanın bütün güzel, küçük kızlarını alıp para karşılığı tecavüze uğramaları için gemilere bindirip başka memleketlere göndereceğiz!

geri kalan erkeklere birbirlerini öldürmeleri için eski masalları hatırlatacağız. "kimlik" ve "inanç" diye iki karışmış yumağı önlerine atacağız ve onlar bu yumakların olmayan ucunu bulmaya çalışırken gerek duydukları silahları, kurşunları biz onlara satacağız!

güney'i öyle sömüreceğiz ve susturacağız ki, iyice sersemleyip gövdelerine bombalar bağlayarak şehir merkezlerinde patlayacak insanlar. biz bu arada fabrika gemilerimizle kendimize ucuz işçi aramak için ülke ülke dolaşacağız. hangi ülkenin zenginleri bizi yerli açlardan korumak için daha çok silaha ve vicdansızlığa sahipse orada konaklayıp emeceğimiz zenginlikler bitince "bay bay!" diyerek çekip gideceğiz. belki geride bizden hatıra olsun diye ufak tefek toplumsal sorumluluk projeleri bırakacağız. diyelim nijerya'da toprağın canını emip buna karşı çıkanları astırarak arkasından bir çocuk parkı yapacağız.

orta doğu'nun kalbini duvarlarla ikiye ayıracağız. duvar işi tutarsa bu fikri amerika kıtalarına taşıyacağız.

batı'da insanların yapılanlardan vicdan azabı duymaması için yeni filmler üreteceğiz durmadan. kötü adamları vampirlerden ve şeytanlardan tutacağız. gençler artık dünyayı kurtarmak istemeyecekler; çünkü kötülüğün, vampirler ve ufo'lardan geldiğine inanacaklar. eski isyan hikayelerini onlardan o kadar iyi saklayacağız ki, yoksunluğun kaderleri olduğundan başka bir şey bilmeyecekler. öfkelendikçe ellerindeki "play station" düğmelerine daha hızlı basıp hayali canavarları öldürecekler. yetmezse internetten silah ısmarlayıp kurşunlarını wall mart'tan alarak gidip okullarında asgari ücretle çalışan öğretmenlerini vuracaklar. onlar öğretmenleri vurmazsa öğretmenler aklını oynatıp öğrencilerini kurşunlayacaklar. bu arada hiçbir şey üretmeden sayılarla oynayanlar wall street'te, öğretmenler ve öğrenciler için onlar hiç bilmeden karar verecekler. onlar karar vermeden önce sabahları gelip askerler, orta doğu'ya uzaktan attıkları bombaların çocukları öldürdüğünü saklayarak borsanın başlangıç çanını çalacaklar.

gün akşam olacak, avrupa'nın arka sokaklarında "kağıtsız" ve "kayıtsız" adamlar ve kadınlar, nelerini satsalar sabaha bir çörek parası kazanacaklarını düşünecekler. en çok kamyonların arkasında gelen yeni kağıtsız ve kayıtsız adamlardan ve kadınlardan, yani kendilerinden de ucuz olandan nefret edecekler. gölge gibi büyüyecek kalabalıklar sokaklarda. çünkü sistemin güneşi battıkça uzayacak yoksulluğun gölgesi. bütün avrupa kapkara bir buluta benzeyen yoksulluk gölgesiyle karanlıkta kalana kadar sürecek bu. sonra bir gün paris'in arka sokaklarında gölgelerin arasından bir patlama duyulacak, bir araba yanacak. büyük isyanlar için geri sayım başlayacak.

bütün bunlar olurken, bütün bunlar geçip giderken yerin yüzünden, karın kaslarınızın düzleşmesi için yeni aletler icat edilecek ve victoria's secret defilesi için yeni seçmeler yapılacak. güzellik yarışmalarında kızlar insanlara yardım etmekten söz edecek ve dünya barışından; ama yine de en güzel memelisi birinci gelecek. araba ve kot pantolon reklamlarında icat edilecek hayat sloganları. giderek daha büyük kalabalıklar, içlerindeki sıkıntıdan nike ayakkabı giyerek kurtulabileceğine inanacak. kadınların dudakları kolajenle şişerken, erkekler içinden ferrari'ler geçen hayaller için bir araya gelecek sadece. çocuklarımızı göndermek için en iyi okulları bulmaya çalışacağız ve bu okulların hiçbiri çocuklara ağaçların isimlerini öğretemeyecek, bir simidi tam ikiye bölerek paylaşmayı ve arka sıralarda oturan bahtsızlarla dayanışmayı. arada birkaç tane üretim hatası çıkarsa, bir çocuğun aklına bütün bunların yanlış olduğu takılıverirse onların da icabına, zamanı gelince hapishanelerimiz bakacak. hapishanelerimiz kıymalaştırılamamış genç insanları sadece atm'lerden para çekebilen yaratıklara dönüştürene kadar işkence edecek. işkenceden bir sonuç alınamazsa bazı mahkumlar "sabuna basıp kayarak düşecek." ölenler hesabı sorulamayacak kadar çoğalacak. hesap sormak isteyenler aç kalmakla tehdit edilecek. sonunda ekranda kolları ve bacakları olmayan bir çocuk göreceksiniz. zenginlerin bombalarıyla yok edilmiş bir çocuk çıkıp o zenginlerden takma kol ve bacak alacak. dünya ağlarken izlediklerine, reklamlar girecek. en sonunda, bütün bunların yeniden başlaması için bir reklam arası verilecek. reklamlar bitince.. ne demiştik en başta? krallar yeniden konuşmaya başlayacak. konuştuklarında en çok bütün bunların insanlığın başına gelebilecek en iyi şey olduğunu söyleyecek krallar. biz başka bütün hayat seçeneklerinin uzak birer hayal olduğuna inanacağız bu keşmekeş içinde. ya ulaşılmayacak kadar güzel ya da güzel olamayacak kadar masalsı. işte bu yüzden venezuela çok uzak geliyor bize. bu yüzden öyle inanmaz ya da kötü bir son bekler gibi bakıyor insanların gözleri o ülkeyle ilgili anlattıklarıma.

düşsel konçerto #2

giovanni papini

bilmemenin verdiği pişmanlıklar telafi edilemez.

insanlar ucuza satın alınırlar ama değerleri gittikçe daha da azalır. ne ilikleri var, ne ruhları ne de ilhamları; belki de kural sözleşmesini imzalamak için kanları yeterince kırmızı bile değildir.

hatalarını çok çabuk telafi edenleri hiç sevmem.

farklılıklar ne denli çok olursa, gerçeklik de o denli gerçek olur. farklılıkları artırmak, yani hareketlendirmek ve değiştirmek, gerçekliği büyütmektir; farklılıkları azaltmak, yani durdurmak ve denkleştirmek, gerçekliği azaltmaktır.

insanlar hep hiçbir şey anlamadıkları zaman gülümserler.

eğer herhangi birisi, hatta sıradan bir insan kendi hayat öyküsünün tümünü yazmayı becerebilseydi, asla yazılmamış en büyük romanlardan bir tanesini yaratmış olurdu.

gelecek, gelecek gibi var olmaz; gelecek yalnızca şimdiki zamanın bir yaratımı ve bir parçasıdır ve huzursuz hayata, üzücü hayata, acılı hayata günbegün yiten ve uzaklaşan bu gelecek için katlanmak bu budala hayatın en acıklı budalalığıdır.

özgürlük

friedrich engels

özgürlük, kendimiz ve dış doğa üzerinde, doğal zorunlulukların bilgisi üzerine kurulu egemenliğe dayanır; böylece o, zorunlu olarak, tarihsel gelişmenin bir ürünüdür.

din, insanların günlük yaşayışını egemenlik altında bulunduran dış güçlerin, onların kafalarındaki düşlemsel yansımalarından, dünyasal güçlerin içinde dünyaüstü güçler biçimine büründükleri bir yansımadan başka bir şey değildir.

"özgür toplumda tapınış olamaz; çünkü üyelerinin her biri, doğanın arkasında ya da üstünde, kurban ya da dua yoluyla etkili olunabilecek varlıklar bulunduğu ilkel ve çocuksu kuruntusunu aşmıştır. öyleyse, doğru olarak anlaşılmış bir sosyalite sisteminin, kiliseye değin tüm gözbağcılık aygıtını ve bunun sonucu bellibaşlı bütün din ögelerini ortadan kaldırması gerekir."

sahibini bekleyen şeyler

lale müldür

başımı kaldırdığımda

bir deniz gibi geri çekiliyordu

bütün gök tozları

küllerden bir ev yapılıyordu sanki orada

tepede boş bir koltuk gördüm

önümden yeni dalga bir kız geçti

uzaktan pembe bir tül

çaresizlikle fırlatılmış bir alyansı aramak ıssız bir kumsalda

içine yerleşilebilecek bir duyguyu

boşa çıkmış sözü

tam her şey bu dünyaya uydurulduğu anda

anlaşılmaz bir kadın gibi başını öteye çevirirdi yaşam

birden çıkıp gideceğim işte. bir yüzün kristal bir işarete dönüştüğü saat olacak. kumla boğulan bir evi hatırlatacak size anılar. çiçeklerle, bambularla, mumlarla, geçmişe dönük aynalarla aydınlatılmış bir ev. sinsi bir hastalık sarmıştı o evi ya da bana öyle görünüyordu. düşüyordum, düşüyordum o evde. neyse ne birden çıkıp gideceğim işte.

çünkü siz hepiniz aynısınız

öylesine bırakmış olacağım her şeyi ve çıkmadan önce inci rengi bir elbise de giysem, inciler kentinde ölmeye de gitsem, evin içinde kalan siluetlerimin üstünde tek bir deniz kabuğu bulunacak. yine de birdenbire çıkıp gideceğim işte bir yılın bir başka mevsimi. çünkü okyanusların önünde tadzio'nun gizemli işareti.

cool anılar

jean baudrillard

anısı yüreğinizi daraltınca, hoş olanın yüceliği anlaşılır.

"hayatın kendisi bir alıntıdır." (borges)

en heyecan verici an, bir kadının ayakkabılarını çıkardığı ve sizin karşınızda boyunun birdenbire kısalıverdiği andır.

çünkü farklılık güzeldir
kayıtsızlık ise soylu

hakikat, olabildiğince hızlı kurtulunması ve başkasına bırakılması gereken şeydir. aynı hastalıklar gibi, gerçekliği iyileştirmenin tek yolu budur.

masumiyet gibi afrodizyak yoktur.

haz duyan kadınlardan çok, haz duyuyormuş gibi yapan ama haz oyunu kisvesi altında belli bir mesafeyi ve bekareti koruyan kadınları sevmeli. çünkü onlar ırza geçmeyi gerektirirler.

bilge insan, ruhsal durumunu anlamak için tırnaklarındaki ayçaya bakar.

her acıda ve hazda, onu olabildiğince hızlı bitirmeye ve bir an için varoluştan bağışlanmaya dair gizli bir dilek vardır. sona ne kadar çabuk ulaşılırsa, bağışlanmanın süresi de o kadar uzar.

katıksızdan da daha katıksız olan şey, herhangi bir yolla sonun ötesinde yaşamaktır.

papa ile başhaham

zadie smith

birkaç yüzyıl önce papa bütün yahudilerin italya'yı terk etmesini emretmiş. tabii yahudi cemaatinden büyük bir feryat yükselmiş. bunun üzerine papa bir uzlaşma önermiş. yahudi cemaatinin lideriyle bir dini tartışma yapacakmış. tartışmayı yahudi lider kazanırsa yahudilerin italya'da kalmasına izin verecekmiş. papa kazanırsa yahudiler gitmek zorunda kalacakmış.

yahudi cemaati bir araya gelmiş ve tartışmada onları temsil etmek üzere moishe adlı yaşlı bir hahamı seçmişler. ama haham moishe latince bilmiyormuş. papa da yidiş bilmiyormuş. bu yüzden bunun "sessiz" bir tartışma olmasına karar verilmiş.

büyük tartışma gününde papa'yla haham moishe tam bir dakika karşılıklı oturduktan sonra papa üç parmağını kaldırmış. haham moishe arkasına bakıp bir parmağını kaldırmış.

bundan sonra papa parmağını başının üstünde döndürmüş. haham moishe oturduğu toprağı işaret etmiş. derken papa bir komünyon ekmeği ile bir kadeh şarap çıkarmış. haham moishe ise bir elma çıkarmış. bunun üzerine papa ayağa kalkmış ve "tartışmayı bırakıyorum. bu adam beni mağlup etti. yahudiler kalabilir." demiş.

daha sonra papa'nın çevresini saran kardinaller ne olduğunu sormuşlar. papa, "önce baba, oğul ve kutsal ruh'u temsil etmek için üç parmağımı kaldırdım. o da, iki dinin de tek bir tanrısı olduğunu hatırlatmak için bir parmağını kaldırdı. sonra ben tanrı'nın her tarafta olduğunu göstermek için parmağımı başımın üstünde döndürdüm. o karşılık olarak tanrı'nın hemen oracıkta olduğunu göstermek için yeri işaret etti. tanrı'nın bizi günahlarımızdan arındırdığını anlatmak için komünyon ekmeğiyle şarabı çıkardım. o da bana ilk günahı hatırlatmak için bir elma çıkardı. her şeye verilecek bir cevabı vardı. ne yapabilirdim?"

bu arada yahudi cemaat de haham moishe'nin çevresini sarmış, neler olduğunu soruyordu. moishe, "önce bana 'yahudilerin burayı terk etmek için üç günü var.' dedi. ben de ona, 'tekimiz bile bir yere gitmeyecek.' dedim. sonra bana bütün şehrin yahudilerden temizleneceğini söyledi. ben de ona 'beni dinle bay papa, biz burada kalıyoruz.' dedim."

bir kadın, "sonra?" diye sordu.

haham moishe, "kim bilir?" dedi. "yemek molası verdik."

yaşlı rind'in ölümü

mehmed uzun

hayat, tesadüflerin güzel renkleriyle boyanmış bir tablodur.

her gezi, her gidiş, her yolculuk güzel bir şiir gibi dalgalanır yürekte ve güzel, yeni şeyler keşfetme imkanı sunar. bütün iyi, süslü, güzel şeyler yolculuklarda olgunlaşır.

savaşlar, haksız savaşlar; çılgınlık, alçaklık, kötülük ve zayıflığın en aşağılık mertebesidir.

insan, hiçbir şeyi unutmaması gereken yerde birden çok şey kaybeder.

kendi kökünden ve izinden, toprağından ve dilinden kopma. onlar bu kötü, naçar hayatımızda mutluluğumuzun pınarlarıdır.

insan ileriye tek bir adım bile atsa iyidir bu.

insan yalnızlığın ağır perdesi altında sözcüklerle derin ve duygu dolu bir dostluk kurabilir.

insan, kendini insanlarda bulunan bazı şeylerden kurtarmalı.

topraktan daha iyi, daha güzel ve daha mukaddes bir şey yoktur.

zaman akıyor. zaman çarpıyor bize. zamanın akışı önünde hiçbir şey yapamıyoruz ve zaman bizi de alıp kendisiyle götürüyor.

korku gücün kız kardeşidir.

içinde yaşadığınız dünyada pek çok şey söyleniyor. hayatımın, anılarımın, sözlerimin; kelimelerin, kıssaların beyaz kalesi karşısında ne kıymeti var ki?

sınırlar, şartlar, zorunluluklar bizi bizden, insandan ve insanlıktan uzaklaştırıyor.

ruhunu dış dünyanın kirinden temizlemek ve ondan uzaklaşmak istediğin zaman köylülerin yanına gelmeli ve bir süre onlarla kalmalısın.

insanın yarattığı şey insanı kıvrandırıyor, öldürüyor.

insan küçük ve zavallıdır; ama kötü ve çirkef değil. bununla birlikte zavallılığımızı asla birine anlatmak ya da göstermek istemeyiz. çünkü utanıyoruz, korkuyoruz, itiraf edemiyoruz. yalnız bu kadar da değil. ortalıktaki koşuşturmadan dolayı birbirimizi dinleme fırsatı da bulamıyoruz. böylesi bir hırgür içinde birbirimizin canını yakıyor, birbirimizi üzüyoruz.

hayatın son adımının ölümün kapısına doğru olduğunu biliriz. ama bizi hayattan uzaklaştıran bu son adım, ölümsüzlüğün ilk adımı değil midir?

günce

füruğ ferruhzad

insan ne kadar az umarsa yaşamında bir o kadar daha rahattır. ben kendimi yaşamdan pek bir şey ummamaya alıştırdım. hep, neyse yine de iyidir, diyorum. böylece daha az düşünür, daha çok yaşarım. birçokları benim olduğum kadar bile mutlu değillerdir.

şiir benim tanrımdır. gecem gündüzüm bunu düşünmekle geçiyor, kimsenin söylemediği yeni bir şiir, güzel bir şiir söyleyeyim diye. kendimle baş başa olmadığım ve şiiri düşünmediğim günüm, anlamsız ve hiç sayılır. belki şiir görünüşte beni mutlu kılamaz; ancak ben mutluluğu kendim için başka türlü yorumluyorum.

mutluluk benim için güzel elbise, iyi yaşam ve iyi yemek değil. ben, ruhum memnun olduğu zaman mutluluk duyuyorum ve şiir benim ruhumu memnun ediyor. şayet insanların elde etmek için çırpındıkları bu güzellikleri bana verseler ve karşılığında şiir söyleme yeteneğini benden alsalar intihar ederim. siz benden vazgeçin, bırakın ben sizce mutsuz ve aylak olayım; ancak ben hiçbir zaman yaşamımdan yakınmayacağım.

hep kapalı bir kapı gibi olmaya çalışmışım, kimse korkunç içimi görmesin ve tanımasın diye; bir insan olmaya çalışmışım, kendi içimde yaşayan bir varlık olduğum halde. biz bir duyumsamayı ayaklarımız altında ezebiliriz fakat asla ona sahip olmadan yapamayız.

"bu dünyada yaşam iki olmalı
biri deneyim kazanmak
diğeri deneyimleri kullanmak için"

sanat en güçlü aşktır ve insan tüm varlığı ile ona teslim olduğunda insanın onun tüm varlığına kavuşmasına izin verir.

başkalarının tutsak alan benlerinden ayrı olarak kendi özgür ve dingin benine varmadıkça hiçbir şeye varmayacaksın. kendini tam ve tüm bir şekilde yaşamını insanın ölümü ve yok oluşundan alan o güce bırakmazsan kendi yaşamını yaratmayı başaramayacaksın.

zen kaçıkları

jack kerouac

yaşam denilen uğraş, sonsuz uyanmışlığın sınırsız okyanusundaki bir damlacık gibidir.

"bir iyilikte bulunurken, iyilik etme düşüncesinden uzak tutun zihninizi; iyilik etmek bir sözcükten başka nedir ki!"

tüm yaşam ıstıraptır.

ormanlıkta bencileyin sevecenlik uygulayan bir kişi, bu dünyadaki tüm tapınaklardan evladır.

nedir ki acılar, bir cariyenin solumasından başka?

acılar insanı büyütseydi, şu anda benim bu eve sığmamam lazımdı.

yapılan her şey bozulmaya mahkumdur; bozulmaya mahkumdur çünkü yapılmıştır.

kötü karma kendiliğinden iyilik doğurur.

bu dünya eşekten çok eşek götleriyle doludur.

bağnazlık

stefan zweig

tek başına kaba güç, uzun soluklu değildir; darbelerini körü körüne, kudurmuşçasına indirir; ama bilinçli bir hedef seçmediğinden, düşünmesi de yeterli olmadığından, bu tür ani patlamaların ardından şiddetini hemen yitirir ve kendi içinde çöker. bulaşıcı etki yarattığı zaman bile, yalnızca ilk heyecanın yatışmasıyla birlikte dağılıveren başıbozuk sürülerin varlığı söz konusudur.

tarihin akışı boyunca, gerçek bir düzenin ruhsal önderliğinde gerçekleşmeyen ayaklanmalar ve patlamalar, hiçbir zaman tehlikeli olmamıştır; asıl kargaşalar, kanlı ve yıkıcı devrimler, ancak kaba güç kullanma içgüdüsü bir düşüncenin hizmetine girdiği ya da düşünce bu içgüdüden yararlandığı zaman ortaya çıkar; çünkü başıbozuk bir sürü, ancak bir parolayla partiye, örgütlenmeye, orduya, dogmayla bir harekete dönüşür.

insanlığın kaba güce dayanan tüm büyük çatışmaları, kana susamış bir zorbalık iradesinden çok, bu iradenin zincirlerini çözen ve insanlığın belli bir bölümünün üstüne yönelten bir ideolojiden kaynaklanır. insanların toplumunu dost ve düşman, yandaş ve hasım, kahramanlar ve caniler, inananlar ve dine karşı gelenler diye bölen şey, düşüncenin ve zorbalığın birleşmesinden doğma bir piç olan bağnazlıktır; bu bağnazlık, tek bir kişinin düşüncesinin diktatörlüğünü, egemen olmasına izin verilen tek inanç ve yaşama biçimi niteliğiyle tüm dünyaya benimsetmek ister. yalnızca kendi sistemini tanıdığından ve yalnızca kendi doğru bildiğini gerçekleştirmek peşinde olduğundan, tanrı'nın bir çeşitlilikler dünyası olmasını istediği dünyada başka herkesi susturabilmek için kaba güce başvurmak zorundadır.

inanç ve düşünce özgürlüğünün tüm kısıtlamalarını, engizisyon'u ve sansürü, insanların yakıldığı odun yığınlarını ve idam sehpalarını dünyanın başına saran, gözü kör zorbalık değil; ama bir tek-yanlılık dehası, evrenselliğin düşmanı, tek bir düşüncenin tutsağı olan, bütün dünyayı da kendi hapishanesine çekmek ve kapatmak uğruna sürekli çaba harcayan bağnazlıktır.

oğlak

hasan hüseyin korkmazgil

"şu dünyada üç nesneden korkarım

bir ayrılık, bir yoksulluk, bir ölüm"

otur şöyle yanıma, topla kanatlarını

koy elini alnıma, yansa da çekme

yalnızca düşün yeter, konuşma bırak

unutma ki bir örgüttür en eskilerden

mavi mavi gülüp susmak

serin bir su değilsen sokulma bana

ellerimde bu öfke, bu ateş

yüreğimde bu yangın

bu başka olmayacak

arıyım düşkünüm balıma

balımın türküsüdür türküm

düşmanım, sömürünün her türlüsüne

şükretmedim, etmem halime

insandır suda akan, yaprakta yeşil, gülde kırmızı

zorlu bir dal gibi eğleniriz de fırtınalarla

ince bir sızı birden, bastırır kırar kollarımızı

ve bir akşam kuşlar gibi elimizden uçup giden mutluluk

bir sabah ebemkuşaklarının altından dörtnala gelir

yaşayalım çocuklar

her şey bizimdir

gösteri toplumu

guy debord

gerçek anlamda altüst edilmiş dünyada doğru, bir yanlışlık anıdır. 

modern üretim koşullarının hakim olduğu toplumların tüm yaşamı gösterilerin uçsuz bucaksız birikimi olarak görünür. dolaysızca yaşanmış olan her şey, yerini bir temsile bırakarak uzaklaşır.

ekonomi dünyayı değiştirir; ama onu sadece ekonomi dünyası haline getirir.

koleksiyon için üretilen anahtarlıkların koleksiyonunu yapan kişinin biriktirdiği şey, metanın bağışlayıcılığıdır. şeyleşmiş insan, metayla olan samimiyetinin kanıtını herkese gösterir.

burjuvazi asla yenilgiye uğramamış tek devrimci sınıftır.

meta dolaşımının yan ürünü olan ve bir tüketim olarak kabul edilen insan dolaşımı, yani turizm, aslında bayağılaşmış şeyin görmeye gidildiği boş zamandan başka bir şey değildir.

tarihin yunan'da, demokrasiyle birlikte ortaya çıktığı zannediliyor. oysa tarihin dünyadan demokrasiyle birlikte silindiği kanıtlanabilir.

olayların bir sonraki aşamasını öğrenmek amacıyla sürekli olarak seyreden kişi asla harekete geçmeyecektir. seyirci olmanın koşulu budur.

giyim kuşam

tomris uyar

mini etek giymeyi şimdi fazla pratik bulmuyorum; çünkü dolmuşa binerken, inerken ayağımı toparlayamıyorum. kendime zorluk çıkarmayı sevmiyorum. çok özenerek giyindiğim günler oluyor. bir de "bilinçli perişanlığı" sevdiğim günler olur. edip cansever'in lafıdır o. yani canım o gün hiçbir şey istemiyorsa sade yüzümü temizleyip mis gibi akşama kadar oturabilirim. okurum, yazarım, gelen gelsin hiç mühim değil. demek ki insanlar için fazla giyinmiyorum. sanırım insanların dünyayı güzelleştirmesi gerektiğine inanıyorum. buna çok inanıyorum. insanın üstüne geçireceği palas pandıras da olsa, renkleri uyumludur. bunu özellikle yapmamayı, boyasız ayakkabı, saçlar kirli, üst baş dökülüyor; bunun ben bir rahatlık olduğunu değil, öbür insanlara bir hakaret olduğunu düşünüyorum. dünyaya bir hakaret. niye herkes temiz ve iyi giyinmesin? renk bakımından en azından. bir de çok ucuza çok güzel giyinirim laflarına da inanmam. ucuz bir şey iyi olmaz. o hep söylenir ya bakan eşidir, otururmuş kendi eteğini dikermiş. ne diye dikiyorsun? diken insan var işte, git diktir giy. hani o becerilerle övünmek var ya, "ben ördüm." belli oluyor zaten, söyleme.

uzun lafın kısası

bertolt brecht: dünyayı kurtarmaya bir tek iyi insan yeter.

erich fromm: bir özgürlük eğilimi olarak başkaldırma eylemi mantığın başlangıcıdır.

hakan günday: dengesizlik, gerçek duygusunun ve gerçeğin tek kapısıdır. dengeyle hiçbir yere varılmaz. ancak düşmeyi bilenler köprüden karşıya yüzülerek de geçilebileceğini öğrenir.

jaroslav hasek: büyük dönemler, büyük insanlar yaratır.

alexandre dumas: idam sehpasının ilk basamağında ölüm tüm yaşam boyunca taşıdığınız maskeyi atar ve gerçek yüzünüz ortaya çıkar.

kierkegaard: kadın doğası kendini direniş biçiminde gösteren bir teslimiyettir.

andre malraux: şeytan, meclislerden çok, cemaatlerden hoşlanır.

choderlos de laclos: açılıp bilinmesini istemediği bir sırrı olmayan tek bir insan yoktur.

maya angelou: insanlar söylediklerinizi ya da yaptıklarınızı unutur; ama onlara neler hissettirdiğinizi asla unutmaz.

orson welles: bazı insanlar yaralarını saklamaya çalışır, bazıları da göstermeye meraklıdır.

sabahattin ali: bu ölü toprakların üstünde hiçbir şey ölmek ve öldürmek kadar kolay değildir.

voltairine de cleyre: ifade özgürlüğü, başkalarının duymak istemediklerini söyleme özgürlüğü anlamına gelmiyorsa hiçbir şey ifade etmez.

lakerda*

mario levi

endülüs emevi günleri zamanında ailesinin geçimini balıkçılıkla sağlayan bir adam varmış. bu balıkçı kızına çok düşkünmüş. her balık tutuşunda onu düşünürmüş. bir keresinde kızın canı çok balık çekmiş. ne var ki o gün "şabat"mış, balıkçının denize çıkması mümkün değilmiş. bu yüzden de bu isteği yerine getirmediğine çok üzülmüş. sonraki günlerde balığa çıktığındaysa bu üzüntüyü bir daha yaşamamak ve yaşatmamak için kendine bir çare aramış. balığı ayıklayıp tuzlama fikri de o zaman aklına düşmüş işte. tuzlayarak, ava çıkamadığı zamanlar için saklamayı başardığı bu balığa da, yine çok sevdiği kızını düşünerek "la querida" demiş. "la querida" ya da dilimizdeki karşılığıyla "sevgili". sonra da kelime değişmiş, tarihin akışında, daha birçok kelime gibi, daha kolay söylenir ve coğrafyasına uygun halini almış, "lakerda" olmuş.

not: ayrıca bkz. sevan nişanyan

kuş

sema kaygusuz

bir kuşu avuçlarınıza aldınız mı hiç? onun göğsünü kendi göğsünüz sanırsınız. uçup gitmesine razı olamazsınız, yüreğiniz dışarı çıkacak diye korkarsınız. bir avuç hayatı için, yaşamın kutsal pırıltısını size kaptırmamak adına, beceriksiz kısa bacaklarıyla nasıl da direnir! sizi şaşırtan bir güç vardır kanatlarında, sıkmakla bırakmak arasında gidip gelirsiniz. uçup gittiği an, özgürlük ile kaçışın aynı anlama geldiğini hissedersiniz. bir sahibin övüngenliğiyle gülümsersiniz ona; her şeyini geri verdiğinizi düşünerek ağzınız iki yana yayılır. o kaybolana kadar, gözlerinizi ondan ayırmazsınız. kaybetme duygusunun kısa süreli burukluğu, yerini kıskançlığa bırakır. o sırada ne olmak istersiniz? kuş mu, onu sıkan el mi?

bellek

carlos fuentes

belleğimiz olmasa hepimiz katil olabiliriz. bellek bize hatırlatıyor: kabil. yuatepec kaplanı. caryl chessman. dr. crippen. goyito cardenas. ama sırf bellek yüzünden seni kendime yar edemem diyemezsiniz cürme.

insanların doğru olduğunu düşündüğü şeyleri değil, kendi istediğim şeyleri yapsam bile kimsenin beni şerefsizliğime ya da erdemlerime göre yargılamaya hakkı yok diyebilmesini isterim angel'in.

doğru olanın doğru olanı değil, istediğimizi yapmak olduğu bir dünya isterim; o zaman istediğimizi yapmak doğru olur.

kör bir

ataol behramoğlu

yüreği hüzünle dolduran hayat

güneşli bir nisan akşamında

her şey ölüp gidiyor ve

atıyla oynuyor komşunun çocuğu da

yaprakları kımıldatan rüzgar

ölüm kımıldamaz ama

yağmurda, solgun güz kuşlarının

kimbilir nereye gittiği yağmurda

kuytu, naftalin kokan odalarda

akşamın evleri sardığı odalarda

bir çocuk uyurdu

kavaklar cevizler ıhlamurlar

sallanırlardı acıyla

o zaman ne çok hastaydım

sevgilim! ne çok hastaydım

geceyarıları şehri dolaşırdım

cebimde taslak halinde bir intiharla

şizofreni ve pompalı mızıkayla

tanrım! ne çok yalnızdım, dağlara

doğru yürürdüm, ağlardım

yüzümü tutup toprağa

şehri

gözlerdim

- gençliğimi hatırlatan o sıkıntıyla -

babasının yargıç olduğunu söyleyen hizmetçi sevgilim

gelirdi. o ve ay. odamın

duvarına yazılar yazdım

başkaldırma ve ölmeme hakkında

hep uyanık kalmak pahasına

yazılar yazardım, kafka

v.s. otururlardı bir kasabada

oturur ölümden konuşurlardı

bir kroki halindeki şapkalarıyla

bir taslak olan vücutlarıyla

ve bir cenin kadar zayıf omuzlarında

askeri ve trenci paltolar olurdu

onlar konuşurken akşam olurdu

biz sevişirdik acıyla

sevgilim! biz acıyla sevişirdik

ellerin soğan ve sabun kokardı

ayaklarını öperdim, sonra

gece gelirdi ağır bir homurtuyla

gece gelip beynimi örterdi

ışığı yakmazdım, gece gelirdi

sen giderdin, o zamanlar ben hastaydım

beynim hastaydı, örtüler içinde

bir vebalı gibi titrerdi

gece soluk soluğa

terli bir tren gibi ilerlerdi

kalbim

sen yoksun

sen tökezleyen bir şarkısın

köpüre köpüre akan

acıyla ve hüzünle beslenen

bir ırmaksın

akşam

yankılanırken kasaba

çanların ve koyunların

mezarların

tozlu kasabasında

çocuklar ağlardı

dünya az renkli ve tebeşirden

bir resim kadar tozlu ve müphemdi

aşk müphemdi

sen

sessiz bir kinle şehri gözlüyorsun

kısık bir hüzünle camların arkasında

aşka ve merhamete hazırsın

şefkate ve nefrete ve

acı çekmeye o uzak yollarda

bir kuleden seyrettiğin şehri

yani bir şehvet balkonundan

kimse bilmiyor

geçit yok şarkısına aşkın

ah her şey

bir pencereden göründüğü kadar

bir pencere kadar dünya

bir kartpostal gibi geçtiğimiz dünya

kalbim

kör bir çocuk gibi düşe kalka

öznellik

joyce carol oates

insanın özünü oluşturan öznellik, bizi birbirimizden dönüşü olmayan bir biçimde ayıran gizemin ta kendisidir.

insan, kendisi delirmeden, içinde deliliği barındırabilir mi?

öğretmek bir iletişim eylemidir; anlayış -buluşma-, bilgiyi, beceriyi paylaşma isteği; başkalarıyla, yani öğrencilerle uyum içinde yaşama, başkalarını kendi ruhunun yalnızlığına davet etmektir.

umut, geriye bakınca, çoğu kez acı bir şaka gibidir.

emily dickinson'ın dediği gibi, incilere geçene kadar oyun hamuru ile oyalanıyoruz. yaşamlarımız başlangıçta hep oyun hamuru ile oyalanma biçimindedir. ardından rüzgarda hızla kapanan bir kapının şiddetiyle ensemize iner yaşam.

william james: bizi tanıyan insan sayısı kadar farklı kişiliğimiz vardır.

doğada iyi veya kötü yoktur. yalnızca yaşam yaşamla savaş halindedir. yaşam yaşamı tüketir. ama insan yaşamının öbür yaşam formlarından daha değerli olduğuna inanmak isteriz.

spinoza: her canlı kendi varlığını sürdürme çabasındadır.

bahtsızlar içinde belagati en güçlü olandır hamlet.

erkekler kendilerini saklarlar kadınlardan. erkek ötekidir, ehlileştirilmesi gerekir; kadın ise ehlileşmenin ta kendisidir.

her şey önemsiz, anlamsız ve amaçsız olduğu derecede derindir.

william carlos williams: en erdemli davranış intihardır.

insan yalnız yaşayınca, yemek yemesi aşağılanma ya da alay gibi geliyor. çünkü yemek denen şey toplumsal bir törendir; yoksa yemek yalnızca içine yiyecek doldurulmuş bir tabaktan ibarettir.

anlatmak için yaşamak

gabriel garcia marquez

insanın yaşadığı değildir hayat; aslolan hatırladığı ve anlatmak için nasıl hatırladığıdır.

g.b. shaw: çok küçük yaşlarımdan beri okula gitmek için eğitimime ara vermek zorunda kalmışımdır.

para şeytanın bokudur.

en berbat salgın insandır kuşkusuz.

eduardo zalamea: her şey mümkündür hayallerde; ama oradaki inciyi doğallıkla, yalınlıkla, ortalığı velveleye vermeden söküp alabilmek edebiyatla yeni ilişkiye giren yirmi yaşındaki her delikanlının harcı değildir.

çocukların yalanları büyük bir yeteneğin göstergesi olabilir.

rainer maria rilke: yazmadan yaşamayı becerebileceğini sanıyorsan, yazma.

yazdığın bir şeyin taslağını asla birilerine gösterme.

şarkı söylemeyen biri, şarkı söylemenin ne kadar zevkli olduğunu bilemez.

lenin: sen politikaya bulaşmasan bile, politika sonunda sana bulaşır.

hak edilmemiş fazla yüklerimizde bir başkasının kaderine ait bir şey varmış duygusuna kapılırım; yaşadığım uzun yıllar da bunun tersini kanıtlamaya yetmemiştir.

yabancı tehlikesi

~criminal minds

çocuk kaçırma olaylarında işimizi en çok hangi kampanya zorlaştırıyor biliyor musun: "yabancı tehlikesi". okullarda her yana afiş asarlar. babacan bir polis memurunun elinde "yabancı tehlikesi"ne dair kitaplarla sınıfıma geldiğini hatırlıyorum. bütün bir nesle ağacın arkasındaki pardösülü korkunç adamdan korkması öğretilmişti. sonra bir de baktık ki yabancılar sadece etraftaki suçluların küçük bir bölümüymüş. büyük bölümü ise her gün gördüğün insanlar, akrabalar, komşular, öğretmenlermiş. çocuklarımızı tehlikenin %1'ine karşı hazırlamamız, onları kalan %99'a karşı hazırlıksız kıldı. yani hata yaptık. elimizden gelen tek şey bundan ders alıp bir dahaki sefere daha iyisini yapmak.

divan

irvin yalom

kimsenin seyretmediği bir hayat yaşamaktan kötüsü olamaz.

saf, benimsemeye dayalı, karşılıklı, eşit bir ilişki, ruhu kurtaran bir şeydir ve şifa bulmak için elimizde tuttuğumuz en büyük kudrettir.

alzheimer'ın iki faydası vardır: eski dostların yeni birer dost olur ve bir de kendi paskalya yumurtalarını kendin saklayabilirsin.

benim tekniğim, her türlü tekniği bir yana bırakmaktır. benim tekniğim, doğruyu söylemektir.

kesinlik, bilgi ile ters orantılıdır.

çekici bir kadına sarılmaktan hoşlanmayacağım gün geldiğinde, cenaze levazımatçısına haber vermenin vakti de gelmiş demektir.

hasta senin kitabından alıntı yaparak sana direnirse boku yediğinin resmidir.

süreç, terapistin boynundaki muskadır, açmaz durumlarda daima etkili olmuştur. terapistin en güçlü meslek sırrıdır o; terapistle konuşmayı, yakın bir arkadaşla konuşmaktan daha etkili kılan yegane usuldür.

değer ile kalıcılığı birbirine karıştırmak nihilizme çıkar.

bir yakınını kaybetmenin acısını yaşamayacak kimse yoktur. evrensel nitelik taşıyan yegane psikolojik sorundur bu.

acılı zamanlarda acı reçeteler yazılır.

bağımsız bir hastayla çalışırken alacağın ödül isyandır, minnet değil.

düşünerek geçirdikleri zamana karşılık fatura kesen tek meslek grubu avukatlardır.

ameliyat başarılı geçti, yalnız.. hasta öldü.

amacınız öyle bir hayat sürmek olmalı ki, bundan beş yıl sonra dönüp geriye baktığınızda pişmanlık duymamalısınız.

satranç da hayat gibi: oyun bitince bütün taşlar aynı kutuya konuluyor.