yolculuk

orhan veli kanık

ne var ki yolculukta

her sefer ağlatır beni

ben ki yalnızım bu dünyada

bir sabah kızıllığında

yola çıkarım uzunköprü'den

yaylının atları şıngır mıngır

arabacım on dört yaşında

dizi dizime değer bir tazenin

çarşaflı ama hafifmeşrep

gönlüm şen olmalı değil mi

nerdee

söyleyin, ne var bu yolculukta

şiir

gülten akın: ozan, bir döneminde hayata, ötekinde tarihe, bir başkasında bilime yönelmez. şiir yazmaya başlamadan çok önce, az ya da çok bir birikme, bilgilenme söz konusudur. bilgi gelir, bir bireşim yeni bilgilerle başka bireşimlere ulaşır. ve sürekli bir seçme. sürekli bir değişim ve nitel sıçrama. şiiriniz bu oluşumu izleyebiliyorsa, o da evrilip değişip geleceğe aktarılarak birikiyorsa ozanlığınız diridir. değilse, yoz bir kalıbı sürükleyip götürüyorsunuz demektir. insanın kendi ölüsünü sürükleyip götürmesi kadar saçmadır bu.

orhan veli: teşbih, eşyayı olduğundan başka türlü görmek zorudur. yazının peyda olduğu günden beri yüz binlerce şair gelmiş, her biri binlerce teşbih yapmış. hayran olduğumuz insanlar bunlara birkaç tane daha ilave etmekle acaba edebiyatımıza ne kazandıracaklar? teşbih, istiare, mübalağa ve bunların bir araya gelmesinden meydana çıkacak bir hayal zenginliği, ümit ederim ki tarihin aç gözünü doyurmuştur.

nazım hikmet: ben şiirde realiteyi bütün mürekkepliği, mazi, hal, istikbal unsurlarıyla ve hareket halinde veren bir realizme ulaşmak istiyorum. fakat hala ulaşamadım. birçok yazımın realizmi tek taraflıdır. bundan dolayı da çok defa fazla haykıran bir "propaganda" edası taşıyorlar. bu hatamı anladım. yeni verimlerimde bu hataya bir daha düşmeyeceğim. cihanı görüş, anlayış bakımından değil, bu cihanı görüş ve anlayışın sanattaki tezahürü bakımından telakkilerim bir hayli değişti.

oktay'a mektuplar

orhan veli kanık

kış, kıyamet

macar lokantası'nda yazıyorum

ilk mektubumu

oktay'cığım

bu gece sana

bütün sarhoşların selamı var

şu anda dışarda yağmur yağıyor

ve bulutlar geçiyor aynadan

ve bugünlerde melih'le ben

aynı kızı seviyoruz

bir aydan beri iş arıyorum, meteliksiz

ne üstte var ne başta

onu sevmeseydim

belki de beklemezdim

insanlar için öleceğim günü

şiir mükafatı

orhan veli kanık

"bizde cumhuriyet döneminde, istiklal marşı için açılan şiir yarışmasını saymazsak, bilinen ilk şiir yarışması 1946'daki chp şiir yarışması'dır." (mehmet h. doğan)

parti'nin şiir müsabakasına 164 şair iştirak etmiş; bunlar arasında da cahit sıtkı tarancı birinciliği, attila ilhan ikinciliği, fazıl hüsnü dağlarca üçüncülüğü kazanmıştı. bu sonuç üzerine her türlü söz söylendi. bazı kimseler cahit sıtkı'ya verilen birinciliğe itiraz ettiler; bazı kimseler onun yazdığı "otuz beş yaş" şiirine hayran oldular. bazı yazarlar cahit sıtkı gibi, fazıl hüsnü gibi sevdiğimiz şairlerin bu müsabakaya katılmalarının müsabakaya daha bir itibar kazandırdığını söylediler; bazı yazarlar birinciliği, daha çok, fazıl hüsnü dağlarca'ya layık gördüler. birçokları da -bu iş en ziyade, konuşmalarda oldu- ikinciliği kazanan attila ilhan üzerinde dedikodular yürüttüler. kimisi dedi ki: "attila ilhan diye biri yoktur. bu bir takma isimdir." kimi: "on para etmez" dedi; kimi de: "hakkı ikincilik değil, birincilikti."

bütün dedikoduları bir tarafa bırakalım. biz bu sonuçtan memnunuz. fazıl hüsnü dağlarca ile cahit sıtkı tarancı gibi iki değerli şairimizin derece almaları bizi gerçekten sevindirdi. ikinciliği kazanan attila ilhan'ın da iyi bir şair olduğunu görüp ayrıca sevindik.

birinciliği kazanan "otuz beş yaş" şiiri için ileri sürülen itirazların başında bu şiirin kötümser, karamsar bir şiir olması geliyor. bu itirazlara karşılık ulus gazetesi yazarlarından biri -bu zat ayrıca jüri üyelerindendir- "otuz beş yaş" şiirinin dünyaya karşı duyulan bağlılığın şiiri olduğunu söyledi. hakkı var. ama biz bir sanatkarın mutlaka kendisine hak verdirecek şeyler söylemek zorunda olduğuna pek inanmıyoruz. güç olan, söylemektir; doğru söylemek değil. "otuz beş yaş" şiirinin kolay söylenir bir şiir olduğunu sananlar, kağıdı kalemi alıp bir yol da kendileri denesinler.

n'eylersin, ölüm herkesin başında
uyudun, uyanmadın olacak
kimbilir nerde, nasıl, kaç yaşında
bir namazlık saltanatın olacak
taht misali o musalla taşında

ikinciliği kazanan attila ilhan bir gazeteye verdiği beyanat arasında en çok sevdiği şairlerin tevfik fikret, mehmet akif ve ahmet muhip dıranas olduğunu söylüyor. ama şiiri daha çok nazım hikmet'e benziyor. bir parça da ondan alalım:

rivayet şöyledir kim
dumanlı bir güz akşamı
şu mor dağlar, efendim
destur demiş de yürümüş
silkinip kalkmış ayağa

fazıl hüsnü dağlarca'yı biliriz. onun kimsenin erişemediği yerlere erişen, kimsenin dokunamadığı tellere dokunan bir hassasiyeti vardır. bu hassasiyeti bize duyuran birçok pürüzlerine rağmen çok hoşumuza giden bir de dili vardı. son zamanlarda bu dili biraz anlamaz olduk. ama, kimbilir, belki de bu, anlayışsızlığımızdır. dağlarca'nın kitabının başlıkları bile şiir. derece alan şiirinde "çakır"ı şöyle anlatır:

"yaşamayı kabullenmiş cihan arasında, bu hissi, canlı ve cansız ne görse ondan ümit ederdi."

üç şairi de tebrik ederim.

sizin için

orhan veli kanık

sizin için, insan kardeşlerim

her şey sizin için

gece de sizin için, gündüz de

gündüz gün ışığı, gece ay ışığı

ay ışığında yapraklar

yapraklarda merak

yapraklarda akıl

gün ışığında binbir yeşil

sarılar da sizin için, pembeler de

tenin avuca değişi

sıcaklığı

yumuşaklığı

yatıştaki rahatlık

merhabalar sizin için

sizin için limanda sallanan direkler

günlerin isimleri

ayların isimleri

kayıkların boyaları sizin için

sizin için postacının ayağı

testicinin eli

alınlardan akan ter

cephelerde harcanan kurşun

sizin için mezarlar, mezar taşları

hapishaneler, kelepçeler, idam cezaları

sizin için

her şey sizin için

gün olur

orhan veli kanık

gün olur, alır başımı giderim

denizden yeni çıkmış ağların kokusunda

şu ada senin, bu ada benim

yelkovan kuşlarının peşi sıra

dünyalar vardır, düşünemezsiniz

çiçekler gürültüyle açar

gürültüyle çıkar duman topraktan

hele martılar, hele martılar

her bir tüylerinde ayrı telaş

gün olur, başıma kadar mavi

gün olur, başıma kadar güneş

gün olur, deli gibi

günübirlikler

cemal süreyya

orhan veli şiirimize yüzyıllarca egemen olan romantizmi yıkan, somut ve belirgin bir hümanizmi sanatımıza getiren adamdır. ilk kentli halk ozanıdır o, ilk laik türk şairi, şiirimizde ironi sanatının ilk büyük temsilcisi; yapıtında "organik ilişki"yi, "estetik bütünlüğü" kuran ilk şair.

kötü edebiyat iyi edebiyatı kovabilir, ama bir süre için.

yahya kemal'in divan şiirinde bulduğu en büyük eksiklik bileşimdir. ona göre "eski şiirimizin en muteber divanlarını ele almaya gelmez. fuzuli ve nedim gibi şairler bile gözden düşer." en iyisi, bu büyük sanatçıların divanlarını değil, "berceste" dizelerini ya da beyitlerini bir güldestede okumaktır. divan şiiri yığma bir şiirdir. öyle ki çoğunca, bütün, parçanın güzelliğini bozmaktadır. "çünkü kestirme ve samimi bir hükümle denebilir ki eski şiirimizde manzume yoktur, terkip yoktur, hasılı eser yoktur, yalnız mısralar ve beyitler vardır."

thomas mann: faşizm bir ideoloji değil bir kötülüktür.

nietzsche'ye göre yalnız büyüklerin (soyluların, kahramanların) bir anlamı vardır, öbür insanların tümü kitleyi meydana getirirler. kitle nedir? "insanlığın kumudur bunlar: hepsi de eşit, hepsi de ufak, hepsi de yuvarlak.. kitle yalnız büyük adamların kopyası olduğu zaman benim dikkatimi çekebilir. ötesi şeytanın ve istatistiğin işidir, o kadar."

bernard shaw, zenciler konusunda, amerikalılara aşağıdaki sözleri söylüyordu: "hem adamları ayakkabı boyacısı olmaya zorluyorsunuz hem de sadece bu işe elverişli oldukları sonucuna varıyorsunuz."

roman yazanlara bir türlü akıl erdiremiyor ahmed arif: "roman yazmak hammallıktır." diyor.

lenin: sosyalizm, insanlığın baştan beri kazanmış olduğu bilgilerin bütününden doğmuştur. bu bakımdan proletarya kültürü, kapitalist toplumun, feodal toplumun, bürokratik toplumun da egemenliği altında sağlanmış bilgiler bütününü üstlenmeli ve onun mantıki bir gelişimi olmalıdır. sosyalist olmak için insanlığın yarattığı bütün düşünce zenginliklerini içine sindirmiş, belleğine işlemiş olmak gerekir.

"küçük bir yaşam ile büyük bir şiir kurulamaz." böyle diyor ömer faruk toprak.

şair, gerçeği, olduğu gibi, hatta olduğundan daha gerçek, daha tam, daha güzel, daha çirkin, daha coşturucu, daha yalın, daha karışık, daha aydınlık gösteren adamdır.

sanırım, 1957'lerdeydik. varlık dergisinde "kamyon" başlıklı bir şiir okumuştum. şairi oktay baloğlu. çarpmıştı beni.

hiçbir şey mektup kadar özgür olamaz.

sanırım 1956'lardaydı; bir gün yeditepe'ye uğramıştım. eflâtun cem güney yeni çıkan masal kitabını yazar arkadaşlarına imzalıyordu. bir ara gözü bana ilişti. adımı sordu. sonra da, "evladım sen ne yazarsın?" dedi. şiir yazdığımı söyledim. bir kitap da benim için imzaladı. sunu yazısı şöyleydi: "çok ince ve hassas şiirlerini öteden beri hayranlıkla okuduğum doğuştan şair cemal süreya'ya en halisane duygularım ve başarı dileklerimle."

"zindancıbaşı hey: yaşamak
kurşuna dizilmez ki
kurşuna dizilmez ki göğün mavisi
yağmur, şimşek ve tohum
ben çiçek açar
sesim sesim kurşuna dizilmez ki!" (kemal burkay)

françois mitterrand: ben, müstehcen yapıtlardaki görüntülerin gerçekliğine değil de, onların dayandığı efsanelerin yalanına tutuluyorum.

kübik bir hayattır banka hayatı.

"deha, olgun yaşta gerçekleştirilen bir gençlik düşüncesidir." kim söylemiş bu cümleyi, anımsamıyorum.

"şiir yazmış bir kimse cinayet işleyemez." orhan veli mi söylemişti bunu?

georges rouault'nun şu sözlerini anımsatmak yerinde olacak: "geçmişteki ustaları ancak onlardan başka türlü olmakla, onlarınkine benzemeyen bir yapıt yaratmakla sevebiliriz."

her sağlam düşünce zinciri bir şeyleri bozar.

cemil çakır da enstitülerin kırk yıl öncesinin koşullarına göre kurulduğunu yazıyor: "bugün daha değişik bir yapıda devrimci demokratik kuruluşlara gerek var."

paul morelle: şiir, uyuşturucu maddeyle yer değiştirirse uyuşturucu madde onu öldürüyor. coleridge'in dehası afyonda sönmüştü.

düşünce, gerçeğin pragmatik bir işlevidir.

ölüm tarihini iyi seçeceksin. olanağın varsa genç öleceksin (en yetenekli sensin). kuşağının ilk öleni olacaksın (asıl önemli olan sensin). yetmiş yaşını, seksen yaşını bulduktan sonra ölürsen kimse yüzüne bakmıyor. yakup kadri'nin ölümü sessizlikle geçiştirildi. muzaffer tayyip ve rüştü onur bugün de çok şeylerini erken ölümlerine borçludurlar.

gustave flaubert: dünyada çıkan bütün dergiler kendi erdemlerine inanırlar; oysa içlerinde bir tanesi bile erdemli değildir.

çağımız edebiyatı bir dergi edebiyatıdır: dergiler izlenmeden bir ülkenin edebiyatı üstüne, hele türk edebiyatı üstüne tam kavrayıcı bir düşünceye ulaşılamaz. bunu da edebiyat öğretmenlerine söylüyorum.

"insanlar kadınlardan doğdukça kusurlu olmaktan kurtulamayacaklardır."

1965 goncourt ödülü verildikten hemen sonra, bu ödülün seçici kurul üyelerinden biri şöyle demişti: "ünlenmiş bir yazara, rastlanabilecek kitapların en cılızı için ödül verdik." aynı ödülün 1969'da verilmesinden sonra çok daha ilginç ve anlamlı bir olay oldu. aragon daha yeni girmiş olduğu akademinin kapısını çarpıp çıktı, bir daha da dönmedi oraya. şöyle demişti aragon, o gün: "böylesi bir yamyamlığa katılamam ben."

ne diyordu dostoyevski: "tanrı öldüyse, her şeye izin var demektir artık."

kargaşaya, gürültüye karışmadan büyük çalışmalar yapan kişiler vardır. siz farkında olmadan o çalışmalar büyür, çevrenizi sarar. bir gün apansız görürsünüz onu. çünkü ürünler görülmeyecek gibi olmaktan çıkmıştır.

yaşamak

orhan veli kanık

biliyorum, kolay değil yaşamak

gönül verip türkü söylemek yar üstüne

yıldız ışığında dolaşıp geceleri

gündüzleri gün ışığında ısınmak

şöyle bir fırsat bulup yarım gün

yan gelebilmek çamlıca tepesine

-bin türlü mavi akar boğaz'dan-

her şeyi unutabilmek maviler içinde

biliyorum, kolay değil yaşamak

ama işte

bir ölünün hala yatağı sıcak

birinin saati işliyor kolunda

yaşamak kolay değil ya kardeşler

ölmek de değil

kolay değil bu dünyadan ayrılmak

misafir

orhan veli kanık

dün fena sıkıldım akşama kadar

iki paket cigara bana mısın demedi

yazı yazacak oldum, sarmadı

keman çaldım ömrümde ilk defa

dolaştım

tavla oynayanları seyrettim

bir şarkıyı başka makamla söyledim

sinek tuttum, bir kibrit kutusu

allah kahretsin, en sonunda

kalktım, buraya geldim

denizi özleyenler için

orhan veli kanık

gemiler geçer rüyalarımda

allı pullu gemiler, damların üzerinden

ben zavallı

ben yıllardır denize hasret

"bakar bakar ağlarım"

hatırlarım ilk görüşümü dünyayı

bir midye kabuğunun aralığından

suların yeşili, göklerin mavisi

lapinaların en harelisi

hala tuzlu akar kanım

istiridyelerin kestiği yerden

neydi o deli gibi gidişimiz

bembeyaz köpüklerle, açıklara

köpükler ki fena kalpli değil

köpükler ki dudaklara benzer

köpükler ki insanlarla

zinaları ayıp değil

gemiler geçer rüyalarımda

allı pullu gemiler, damların üzerinden

ben zavallı

ben yıllardır denize hasret

kitabe-i seng-i mezar

orhan veli kanık

hiçbir şeyden çekmedi dünyada

nasırdan çektiği kadar

hatta çirkin yaratıldığından bile

o kadar müteessir değildi

kundurası vurmadığı zamanlarda

anmazdı ama allahın adını

günahkar da sayılmazdı

yazık oldu süleyman efendi'ye

mesele falan değildi öyle

to be or not to be kendisi için

bir akşam uyudu

uyanmayıverdi

aldılar, götürdüler

yıkandı, namazı kılındı, gömüldü

duyarlarsa öldüğünü alacaklılar

haklarını helal ederler elbet

alacağına gelince

alacağı yoktu zaten rahmetlinin

tüfeğini deppoya koydular

esvabını başkasına verdiler

artık ne torbasında ekmek kırıntısı

ne matrasında dudaklarının izi

öyle bir ruzigar ki

kendi gitti

ismi bile kalmadı yadigar

yalnız şu beyit kaldı

kahve ocağında, el yazısıyla

"ölüm allah'ın emri

ayrılık olmasaydı."

ağacım

orhan veli kanık

mahallemizde

senden başka ağaç olsaydı

seni bu kadar sevmezdim

fakat eğer sen

bizimle beraber

kaydırak oynamasını bilseydin

seni daha çok severdim

güzel ağacım

sen kuruduğun zaman

biz de inşallah

başka mahalleye taşınmış oluruz

sere serpe

orhan veli kanık

uzanıp yatıvermiş, sere serpe

entarisi sıyrılmış, hafiften

kolunu kaldırmış, koltuğu görünüyor

bir eliyle de göğsünü tutmuş

içinde kötülüğü yok, biliyorum

yok, benim de yok ama

olmaz ki

böyle de yatılmaz ki

galata köprüsü

orhan veli kanık

dikilir köprü üzerine

keyifle seyrederim hepinizi

kiminiz kürek çeker, sıya sıya

kiminiz midye çıkarır dubalardan

kiminiz dümen tutar mavnalarda

kiminiz çımacıdır halat başında

kiminiz kuştur, uçar, şairane

kiminiz balıktır, pırıl pırıl

kiminiz vapur, kiminiz şamandıra

kiminiz bulut, havalarda

kiminiz çatanadır, kırdığı gibi bacayı

şıp diye geçer köprünün altından

kiminiz düdüktür, öter

kiminiz dumandır, tüter

ama hepiniz, hepiniz

hepiniz geçim derdinde

bir ben miyim keyif ehli, içinizde

bakmayın, gün olur, ben de

bir şiir söylerim belki sizlere dair

elime üç beş kuruş geçer

karnım doyar benim de

çağdaş türk şiiri antolojisi

memet fuat

"ölüm sürüye katılmaktır"

ben büyük rüzgarları severim, büyük olsun

aşkım da, özlemim de hepsi, her şey ve mahzun

insan bir yanınca kerem misali yanmalı

uykudan bile mahşer günü uyanmalı

(ahmet muhip dıranas)

ölmek değildir ömrümüzün en feci işi

müşkül budur ki ölmeden evvel ölür kişi

(yahya kemal beyatlı)

ölüm bir kez çalar kapıları

doğumdan öncesi, ölümden sonrası yalan

(ilhami bekir tez)

ölüm geliyor aklıma birden ölüm

bir ağacın gövdesine sarılıyorum

(cemal süreya)

sınırlamıyor beni sevda

yalnız senin görüntünle

ne sendeki güzelliğe bağımlı

ne benim duygularıma tutsak

birlikte omuzladığımız dünya

zincirleri yok kafamızda

yalnız birbirimizi düşünmenin

birlikte ürettiğimiz sevinç

çürüyüp giderdi çoktan

paylaşmasaydık başkalarıyla

(kemal özer)

bütün renkler aynı hızla kirleniyordu

birinciliği beyaza verdiler

(özdemir asaf)

en güzel, en bahtiyar, en aydınlık, en temiz

ümitler içindeyim, çok şükür öleceğiz

(ziya osman saba)

bir de gördüm ki insanmış her ne var alemde

meğer her şeyin aslı astarı insanmış

insan alemde hayal ettiği müddetçe değil

insanları sevdiği kadar yaşarmış

(bedri rahmi eyüboğlu)

kimse anlamaz derdimi

ben uzaklarda olmalıyım, çok uzaklarda

bir yakınım öldü mü

(behçet necatigil)

kuşçu amca

bizim kuşumuz da var

ağacımız da

sen bize bulut ver sade

yüz paralık

(oktay rifat/orhan veli)

bir tencere kaynar ocakta

et mi kaynar, dert mi kaynar

bilinmez

(mehmed kemal)

durakta üç kişi

adam kadın ve çocuk

adamın elleri ceplerinde

kadın çocuğun elini tutmuş

adam hüzünlü

hüzünlü şarkılar gibi hüzünlü

kadın güzel

güzel anılar gibi güzel

çocuk

güzel anılar gibi hüzünlü

hüzünlü şarkılar gibi güzel

(cemal süreya)

diyecekler ki arkamdan

ben öldükten sonra

o, yalnız şiir yazardı

ve yağmurlu gecelerde

elleri cebinde gezerdi

yazık diyecek

hatıra defterimi okuyan

ne talihsiz adammış

imanı gevremiş parasızlıktan

(muzaffer tayyip uslu)

insanlara tezgahlara kağıtlara kolaydı

biz bu kadar eğilmezdik çocuklar olmasaydı

(behçet necatigil)

bir şair kendinden başka

nereye gidebilir ki

(arif damar)

kanlı hesapları vardır

kıyamete kadar sürecek

ölümle şairlerin

kimbilir nerden bilecek

ne çığlıklar geçer daha dünyadan

attila ilhan gibi

(attila ilhan)

gemiler geçiyor, sanki şakacıktan

gidiyorlar mı, geliyorlar mı belli değil

kuşlar uçuyorlar mı düşüyorlar mı belli değil

düşe kalka mırıldanmalarla

ölüyorlar mı yaşıyorlar mı

belli değil

(özdemir asaf)

giderek siz oluyorsa bütün bir kalabalık

yüzünüz yüzlerine benziyorsa, giysiniz giysilerine

ansızın bir hastanın kendini iyi sanması gibi

gücünüz yetse de azıcık bağırsanız

bir yankı: durmadan yalnızsınız

durmadan yalnızsınız

(edip cansever)

ah, kimselerin vakti yok

durup ince şeyleri anlamaya

(gülten akın)

bir gün sana gene yollarda rastlasam

birlikte kır kahvelerine gitsek

konuşmasak

(cevat çapan)

düşmanlarımı bağışlıyorum

daha çok seviyorum dostlarımı

her uyanışımda

(ataol behramoğlu)

biliyorsun ben hangi şehirdeysem

yalnızlığın başkenti orası

(cemal süreya)

kendi sesinden tanır kışın geldiğini, kavak ağacı

bir parça kopar gibi buluttan

savrula döne iniyor denize martı

(güven turan)

geçiyorum kentin küçük sokağından

evler yeni bir yolculuktaki gibi taşın

çınlayan ıssızlığı siste nemli bodrumlar

yaşamaların pası denize uzanan

dağılan gökyüzü ötelerde

ey yitik ada ey yüreklerin eskidiği yer

balkonlardan çatılardan inen düşünce

(sabri altınel)

ölüme yakın

orhan veli kanık

akşamüstüne doğru, kış vakti

bir hasta odasının penceresinde

yalnız bende değil yalnızlık hali

deniz de karanlık gökyüzü de

bir acayip kuşların hali

bakma fakirmişim, kimsesizmişim

-akşamüstüne doğru, kış vakti-

benim de sevdalar geçti başımdan

şöhretmiş, kadınmış, para hırsıymış

zamanla anlıyor insan dünyayı

ölürüz diye mi üzülüyoruz

ne ettik, ne gördük şu fani dünyada

kötülükten gayrı

ölünce kirlerimizden temizlenir

ölünce biz de iyi adam oluruz

şöhretmiş, kadınmış, para hırsıymış

hepsini unuturuz

sicilyalı balıkçı

orhan veli kanık

yüz sene sonra bugünkü dünyadan

bir tek insan kalmadığı gün

sicilya sahillerinde yaşayan balıkçı

bir yaz sabahı ağlarını atarken denize

her zamankinden daha geniş gökyüzüne bakıp

benden bir mısra mırıldanacak şarkı halinde

bu dünyadan mehmet ali isminde bir şairin

gelip geçtiğini bilmeksizin

bu güzel düşüncenin

olmayacağından eminim

fakat nedense bu iş

benim pek tuhafıma gidiyor

macera

orhan veli kanık

küçüktüm, küçücüktüm

oltayı attım denize

bir üşüşüverdi balıklar

denizi gördüm

bir uçurtma yaptım, telli duvaklı

kuyruğu ebemkuşağı renginde

bir salıverdim gökyüzüne

gökyüzünü gördüm

büyüdüm, işsiz kaldım, aç kaldım

para kazanmak gerekti

girdim insanların içine

insanları gördüm

ne yardan geçerim ne serden

ne denizlerden ne gökyüzünden ama

bırakmıyor son gördüğüm

bırakmıyor geçim derdi

oymuş, diyorum, zavallı şairin

görüp göreceği

sabaha kadar

orhan veli kanık

şu şairler sevgililerden beter

nedir bu adamlardan çektiğim

olur mu böyle, bütün bir geceyi

bir mısranın mahremiyetinde geçirmek

dinle bakalım, işitebilir misin

türküsünü damların, bacaların

yahut da karıncaların buğday taşıdıklarını

yuvalarına

beklemesem olmaz mı güneşin doğmasını

kullanılmış kafiyeleri yollamak için

kapıma gelecek çöpçülerle

deniz kenarına

şeytan diyor ki: "aç pencereyi

bağır, bağır, bağır; sabaha kadar."

şairin işi

orhan veli kanık

güçlüklere, bir başına da olsa, karşı koyan insan kuvvetli insan olmalı. ben bunu yalnız kalıp da ümitsizlik içinde olduğumu hissettiğim anlarda daha iyi anladım. bununla beraber, senelerden beri, o kadar çok zamanlar yalnız kaldım ki bu hale adeta alışır; hatta -kuvvetli olmanın gururunu duyabilmek için- zaman zaman yalnızlığı arar oldum. şu anda gurur diye isimlendirdiğim bu his başlangıçta bir avunma yolu idi. hayatlarının, benim gibi, ıstırapla dolu olduğunu sananlar, buna benzer bir sürü avunma çareleri bulmuşlardır. bu çareler, o yalnız kalmış insanların, yalnızlık anlarındaki arkadaşlarıdır. hayatın karşısında; hatta sırasında ölümün karşısında; ancak bu arkadaşların yardımıyla tutunabiliriz.

la rochefoucauld: öyle insanlar vardır ki, aşktan bahsedildiğini duymasalardı aşık olmazlardı.

sabahattin eyüboğlu: tiyatro sokakla arasını açtı mı, kolay kolay kendine gelemiyor artık. salonları, kibarlar çevresini kazanmak isteyen tiyatro ister istemez incelip züppeleşiyor, nükteden öteye geçemez oluyor. nükte de iyi şeydir; ama likör misali, hoşa gitmekle kalır. insanı ne doyurur ne coşturur. sahnede söz rakı gibi sert, su gibi cömert gerek.

yanlış işler görenler bile o işleri memleket sevgisiyle gördüklerine inanırlar.

bugün avrupa'da tanınan bir tek şairimiz var: nazım hikmet. o da bize rağmen tanınıyor. biz, "aman kimse duymasın!" diyoruz. ama faydası yok; duymuşlar. nazım hikmet'i bize, onlar kabul ettirmeye çalışıyorlar. adını, lehimize değil, aleyhimize kullanıyorlar. bizi, büyük şairler yetiştiren bir millet olarak değil, büyük şairleri hapislerde süründüren bir millet olarak tanıtıyorlar.

mektep kitabında yazısı olan bir insanın, yani benim, bir başka kitabında açık saçık şiirleri varmış. bu kitabı çocuklara okutmaları şart değil. sanat meselesi ile ahlak meselesinin birbirinden ayrı şeyler olduğunu öğrenememiş bir türkçe öğretmeninin kitabımı değil okutmak, eline bile almasına gönlüm razı olmaz. ne okusun ne de okutsun.

atatürk sadece bu yurdun kurtarıcısı, cumhuriyet'in kurucusu değildi. milleti, çağdaş medeniyetler, batılı medeniyetler seviyesine ulaştırmak isteyen bir devrimci idi. en belli başlı işlerinden olan dil devrimi ile din devrimi de bu amaçla girişilmiş hareketlerdendi. onun başladığı işi biz tamamlayacaktık. işte, tamamlıyoruz:

ilk iş olarak arapça ezan, ondan sonra radyoda kuran, okullarda din dersi, yeni yapılan camiler, imam hatip kursları, ilahiyat fakülteleri, hac seferleri, din dergileri bolluğu, okul kitaplarından çıkarılan türkçe terimler yerine arapça.. en sonunda da bütün bunlar yetmiyormuş gibi atatürk'ün ve devrimlerinin aleyhinde bir sürü yazı yazmış olanları yeniden öğretmenliklere tayinler.

hala nasıl anıyoruz atatürk'ün adını. utanmıyor muyuz?

teşbih, istiare, mübalağa ve bunların bir araya gelmesinden meydana çıkacak bir hayal zenginliği, ümit ederim ki, tarihin aç gözünü artık doyurmuştur.

şiir, bütün hususiyetleri edasında olan bir söz sanatıdır. yani tamamıyla manadan ibarettir. mana insanın beş duyusuna değil, kafasına hitap eder.

paul eluard: bir gün gelecek, o; sadece kafa ile okunacak, edebiyat da böylece yeni bir hayata kavuşacak.

"sanat bahislerinde aksini ispat edemeyeceğim mesele yoktur."

holivut'ta şarlo'yu en iyi taklit eden sanatkarı bulmak için müsabaka açmışlar; o müsabakaya gizlice şarlo da girmiş. otuz-kırk kişinin içinde ancak dokuzuncu olabilmiş.

suut kemal yetkin: hayatında vezinsiz kafiyesiz tek bir şiir yazmamış olan namık kemal bile, bundan şu kadar yıl önce (mukaddime-i celal, s.88-89) zamanına göre ileri sayılacak bir görüşle şiirde vezinle kafiyenin esas olmadığını söylediği, o günden bugüne şiir anlayışı büyük değişiklikler geçirdiği halde, vezinle kafiye üzerinde hala direnilmesi, yeni şiirin birçok kimseleri rahatsız etmeye devam etmesi, alışkanlıklarımızdan öyle kolay kolay kurtulamadığımızı apaçık gösterir.

bir şair her şeyden evvel şairliği ile hükümlendirilir. her mesleğin erbabından, meslek bahsi konuşulduğu zaman, nasıl ilkin işinin ehli olması istenirse, bir şairden de şiirin erbabı olması istenir.

"hikaye bize insanların yardımıyla bir vaka, romansa vakaların yardımıyla bir insan anlatır." derler.

yaşadığım iyi kötü günleri
değişmem hiçbir cennet masalına (cahit sıtkı tarancı)

"saadet ya paradadır yahut da onun parada olduğunu bilmemekte. saadet parada mıdır değil midir, bir şey diyemem. ama herhalde saadet onun nerede olduğunu bilmemektedir."

jean cocteau: ne masayı anlatacağım diye masa kelimesini kullanacaksınız; ne kuşu anlatacağım diye kuş kelimesini ne de aşkı anlatacağım diye aşk kelimesini.

shakespeare: yapmak, yapılması gereken şeyleri bilmek kadar kolay değildir.

yeşil hoca da vaaz etmiş. kendi çıkardığı "islamiyet" dergisinde okuduk. meğer marshall planı da kuran'da yazılıymış. mukaddes sayılan hiçbir şeye dil uzatmak istemem. ama bu kadarına pes! atom bombasından sonra bir de marshall planı! bu gidişle ingiliz seçimlerini, italyanlarla imzaladığımız ticaret anlaşmasını, endonezya hadiselerini falan da hep kuran'dan takip edeceğiz demektir.

emin karakuş: türk edebiyatını beğeniyor musunuz?
orhan veli: bir kelime ile: hayır!
emin karakuş: hiç mi? şahıs olarak da beğendikleriniz yok mu? mesela haşim, necip fazıl, ahmet hamdi, cahit sıtkı veyahut proleter şairi olan nazım?
orhan veli: şahıslar üzerinde düşünmüyorum. behçet kemal olmuş, necip fazıl olmuş yahut necdet rüştü olmuş benim için fark yok. hükmümü hepsi hakkında verdim. yalnız nazım hikmet'i o isimlerle bir arada saymayın!