buğdayın türküsü

pablo neruda

halkım ben, parmakla sayılmayan

sesimde pırıl pırıl bir güç var

karanlıkta boy atmaya

sessizliği aşmaya yarayan

ölü, yiğit, gölge ve buz, ne varsa

tohuma dururlar yeniden

ve halk, toprağa gömülü

tohuma durur bir yerde

buğday nasıl filizini sürer de

çıkarsa toprağın üstüne

güzelim kırmızı elleriyle

sessizliği burgu gibi deler de

halkız biz, yeniden doğarız ölümlerde

zafer

pablo neruda

basitlik, benimle kal, doğumuma yardım et

türkü çağırmayı bir daha öğret bana

erdem ve doğruluğun bir seli belirgin, saydam bir zafer

birçok kez

pablo neruda

dünyaya birçok kez gelmişim

yok olmuş yıldızların dibinden

ellerimde tuttuğum

ölümsüzlük bağlarını dokuyarak

şimdi öleceğim yeniden

vücudumu örten toprağa sarınarak

yürekte ispanya

pablo neruda

denizden ve adalardan da engindir insan.

"bütün bilim aslında günübirlik düşüncenin bir çeşit arınmasından başka bir şey değildir." (albert einstein)

"hiçbir çıkar ummadan, kişisel ölüme karşı kazanılmış bir zafer; hayattır neruda'nın türkülerinin içeriği. kendi içinde yeniden doğar; doğuşuyla da anaerkil maddeyi yeni bir kavrayışla ele alır. o ananın oğludur; ve doğal olan her şey -toz, bitki, hayvan, insan- kardeşidir, kılavuzudur. karamsar anlarında kendi kendine sormuştur neruda: insan nedir? diye, sürüp gidebilen, yok edilemeyen hayat nerede? diye. yalnız ölüler yanıtlamıştır bu sorusunu. ama sonraları, "macchu picchu doruklarında", anaerkil amerika'nın yüreğinde, beynindeyken görüşüyle karşılaşmıştır. mısır koçanı yükselmiş sonra alçalmıştır yine; su uçmuş, ve sonra karla inmiştir; kil ile boyanmış eli kilden çıkmış ve kil ile bir olmuştur yine; insanın ve yıldırımın beşiği birdir. sevgiyle, "yeryüzüyle kanatlanmış minicik hayat"la var olabilmiştir. bir ölüm ve bir hayat vardır: ne sizin hayatınız, ne benimki, ama her varlığın, her şeyin hayatı timsahın anasının, taç yapraklarının, su zambağının, bizim seslerimizle konuşan, damarlarımızda kanları akan geceyle ve yağmurla kararmış binlerce bedenin hayatı.

doğa orada çarptı beni, sert viski içmişim gibi. on yaşında bile değildim, ama bir ozandım daha o zamandan.

şiire adım adım yaklaştık, bu dünyanın varlıkları, şeyleri arasından: sevginin kör bir uzantısında var olan her şeyin tümüne bir şey eklenmeden hiçbir şey çekip alınamaz.

montesinos eski ispanyol barokundan söz ederken, "kendine hiçbir şeyi çok görmemenin sanatıdır." demişti.

şiirler

pablo neruda

neredeydin diye sorma

derim ki "işte öyle"

topraktan söz etmeliyim kendini yok eden

ben yalnızca kuşların yitirdiği şeyleri bilirim

geride kalan denizi, kız kardeşimin ağlayışını

bu gece en hüzünlü şiirleri yazabilirim

eski bir karanlık ve ormanlar soyundan geliyorum

ama tıpkı bir kuyudaymış gibi iki büklüm girip

kör bir adam gibi el yordamıyla

yolumu bulmaya çalışırken topraklarımda

adımlarıma yön verecek parmaklıklar yoksa da

vardır senin gülünün büyümesi evimde

içimde büyümeyi sürdürüyorsun

köklerin çok derinde

yapraklarında parmak uçlarımı yakmadan

gözlerine dokunmam olanaksız

yatağını aşındıran nehir

birbirine dolanmış çıplak ağaç köklerini

nasıl koruyarak büyürse

sen de onlar gibi büyürsün bende

ellerinin tomurcuklanan karanfil

ve gümüşsü leylak olduğunu biliyordum

küreğinle ve fide toprağıyla nasıl çalıştığını

ama daha derine, daha dibine indiğini

taşları ayıklayıp köklere vardığını gördüğüm zaman

bildim ki, küçük bahçıvan

senin yürek atışların da

ellerin kadar topraktan

bana elini uzattı

yapraksız ve meyvesiz

dallarının çatalını eğen yaşlı bir ağaç gibi

yazarken

bir kaderin atkısını ve çözgüsünü geri dokuyan eli

şimdi

günlerin, ayların, yılların ipince çizgileriyle oyulmuş

zaman kuraklığını yazmış yüzüne

kısır ve darmadağınık

sanki doğumunun bütün çizgi ve izlerini silmek ister gibi

ta ki, hava, gördüğünü bir anıt gibi dikinceye dek

sevmiyorum doğrudur yürek bu hala sever

sevmek kısa sürdüyse unutmak uzun sürer

şiir neye yarar çiyler için yazılmazsa

bu gece için yazılmazsa neye yarar

ya da korkunç acılarla kıvrandığımız günler için

bu gün batımı için yazılmazsa

şurda hızla atan yüreğiyle

kendini ölüme hazırlayan

şu yaşlı adamın durduğu

yıkık köşebaşı için yazılmazsa neye yarar

ama geceler var, federico

geceler yıldızlarla doludur

bir nehrin üstündedir yıldızlar

yoksul halkın üst üste yattığı

evler gibidir tıpkı

camlarında kurdeleler sallanan

acılardan daha büyük bir yer yoktur

bir tek evren var, o da kanayan bir evren

halkız biz, yeniden doğarız ölümlerde

kuruntular kitabı

pablo neruda

yaşamak

bir yalnızlığı öbürüne varmak için

çoğul duymak kendini

ve yeniden doğmak bir başına

sürdürmek uğruna hayatımızı

bu kadar sıradan olmasaydık

yaşayamam yine de

fışkırıp durmazsa içimde ekinler

filizler ilkin, toprağı delip geçen

varmak için ışığa

ama karanlıktır toprak ana

karanlıktır benim derinlerim

sularda bir kuyu gibiyim ben

ardında yıldızlar bıraktığı gecenin

ve kırlarda yapayalnız sürüp gittiği

döndüm eve daha yaşlanmış

dünyayı kat ettikten sonra

sonunda düşeriz zamanda, bitmiş

alır bizi zaman, hepsi bu, biz ölüleri

sürüklenip gideriz varlıksız, gölgesiz

tozsuz, kelimelersiz, kalan kalır

ve artık yaşamayacağımız şehirde

bomboş kalır her şey, giysilerimiz, gururumuz

herkes bir şey satmak derdinde

kimse sormadı kimsin diye

artık bir şey sormuyorum kimseye

ne zaman ki başladı işkenceye

korları gizemli aşkın

ne zaman ki acı çektim

uykudayken, uyanıkken

aşktan ve acımadan

kesildi dostlar kervanı

çekip gittiler develeriyle

kendine kanlı canlı bir kız bul

ve bu saçmalıklardan kurtul

o kadar az biliyoruz ki

o kadar çok sanıyoruz ki

öyle yavaş öğreniyoruz ki

sorular sorup ölüyoruz

daha geniş bir uzay yok bu acıdan

hiçbir evren yok bunun gibi kanayan

sokağın ortasında uyandım

uzak güneyden kuşlar geliyordu

rüzgarda sesler çıkararak

gün boyu, sıra sıra

tüylerden bir donanma

yüreği çarpan

bir gök gemisi

geçip gitti

minicik sonsuzluğundan

pencerenin, arayıp sorduğum

çalıştığım, gözleyip beklediğim

çok ölümden doğdum

çok keder ısırdı beni

bir mutluluğu

öbürüyle değiştim

ama derinlerde, içimde

o yitik göldeki gibi

bir kuşun hayali yaşar

unutulmaz bir meleğin

gün ışığını dönüştüren

gözalıcı varlığıyla

gülden devinimiyle

küçük bir sarı tanrı

geçti kavaklar arasından

geçti rüzgar gibi hızlı

yüksekte bir ürperti bırakarak

saf taştan bir flüt

dikey sudan bir iplik

ilkbaharın kemanı

rüzgarda bir tüy gibi

geçti, küçük yaratık

günün nabzı, toz, polen

belki hiçbir şey; ama titreyip durdu

ışık, gün, altın

ölür bitki, gömülür yeniden

toprağa döner insanın ayakları

yalnızca kanatlar kaçar ölümden

geçmiş yaşamların

ve geçmiş zaman keşiflerinin akışında

kötü havaların bir yaratığıydım

bir ceset olarak kaldım şehirde

alışamam duvardaki nişe

fundalığı isterim ben, şaşkın

güvercinleri, balçığı, sayıklayışını

muhabbetkuşlarından bir dalın

amansız yüksekliklerin tutsağı

akbabanın hapishanesini

çantaçiçekleriyle süslü

sarp geçitlerin en eski çamurunu

ben, halkın şairi

bir taşralı, kuşbaz

koşturdum dünyada yaşamı arayarak

kuş kuş tanıdım toprağı

keşfettim ateşin uçtuğu yeri

enerji kaybını

ve ödüllendirildi benim yansızlığım

kimse bir şey ödemediyse de bunun için

çünkü ruhuma bastım o kanatları

ve kıpırtısızlık hiç tutunamadı bende

kuşlar sanatı

pablo neruda

sokağın ortasında uyandım

uzak güneyden kuşlar geliyordu

rüzgârda sesler çıkararak

gün boyu, sıra sıra

tüylerden bir donanma

yüreği çarpan

bir gök gemisi

geçip gitti

minicik sonsuzluğundan

pencerenin, arayıp sorduğum

çalıştığım, gözleyip beklediğim

çok ölümden doğdum

çok keder ısırdı beni

bir mutluluğu

öbürüyle değiştim

ama derinlerde, içimde

o yitik göldeki gibi

bir kuşun hayali yaşar

unutulmaz bir meleğin

gün ışığını dönüştüren

göz alıcı varlığıyla

gülden devinimiyle

küçük bir sarı tanrı

geçti kavaklar arasından

geçti rüzgâr gibi hızlı

yüksekte bir ürperti bırakarak

saf taştan bir flüt

dikey sudan bir iplik

ilkbaharın kemanı

rüzgârda bir tüy gibi

geçti, küçük yaratık

günün nabzı, toz, polen

belki hiçbir şey; ama titreyip durdu

ışık, gün, altın

ölür bitki, gömülür yeniden

toprağa döner insanın ayakları

yalnızca kanatlar kaçar ölümden

geçmiş yaşamların

ve geçmiş zaman keşiflerinin akışında

kötü havaların bir yaratığıydım

bir ceset olarak kaldım şehirde

alışamam duvardaki nişe

fundalığı isterim ben, şaşkın

güvercinleri, balçığı, sayıklayışını

muhabbet kuşlarından bir dalın

amansız yüksekliklerin tutsağı

akbabanın hapishanesini

çanta çiçekleriyle süslü

sarp geçitlerin en eski çamurunu

ben, halkın şairi

bir taşralı, kuşbaz

koşturdum dünyada yaşamı arayarak

kuş kuş tanıdım toprağı

keşfettim ateşin uçtuğu yeri

enerji kaybını

ve ödüllendirildi benim yansızlığım

kimse bir şey ödemediyse de bunun için

çünkü ruhuma bastım o kanatları

ve kıpırtısızlık hiç tutunamadı bende

unutmak yok

pablo neruda

neredeydin diye sorma

derim ki "işte öyle"

topraktan söz etmeliyim kendini yok eden

ben yalnızca kuşların yitirdiği şeyleri bilirim

geride kalan denizi, kız kardeşimin ağlayışını

neden bu kadar çok bölge var

neden bir gün başka bir günle birleşir

karanlık gece birikir ağızda, neden

neden ölüler vardır

nereden geldiğimi sorarsan

kırık nesnelerle konuşmam gerekecek

acı kap kacakla

kocaman hayvanlarla çürüyüp kokuşmuş

ve çorak yüreğimle

aklıma gelenler anılar değildi

unutulmuşlukta uyuyan sarı güvercin de değil

yaşlı yüzlerdi

boğaza sarılmış parmaklardı

yapraklardan düşen damlalardı bir de

günün karanlığı geçti gitti

yaslı kanımızla beslenen

işte menekşeler, kırlangıçlar

işte bizi duygulandıran her şey

işte tatlı kartpostallar

zamanla sevimliliğin el ele dolaştığı

ama bu dişlerin ötesine geçmeyelim artık

sessizliğin kabuğuna geçmesin dişlerimiz

bilmiyorum çünkü nasıl yanıtlayacağımı

niçin bu kadar ölü var

niçin bu kadar çok deniz setleri

kırmızı güneşin yol yol çatlattığı

niçin gemi bordalarına vuran başlar

ve niçin bu kadar çoktur

öpüşleri gizleyen avuçlar

ve niçin bu kadar

unutmak istediğim

çok şey var

uzun bir adam

ilhan berk

okunmayan kitap var olamaz.

montaigne: her insanda, insanlığın bütün halleri vardır.

"insanoğlunun gerçek yurdu çocukluğudur."

yazmak mutsuzluktur. kendini mutlu sayan gerçek yazar yazmaz.

her şey yerinde doğrulanır. fırtına fırtına olduğunu bilmez. bilse de değişmez. bilmeye değer şeyin öğretilemeyeceğini de bilelim: us her şey değildir.

şiirde sözcüklerin bir anlamı yoktur, "kullanımları" vardır.

anlam türk şiirinin bir hastalığıdır.

bütün iyi yapılmış yemeklerde yapanın kendisinden bir şey vardır, bir çeşit yaratma. yemek de yaratma gibi bir kişilik işidir. pek öyle reçetesi yoktur, kişinin ekini sorunudur, sorun söz konusuysa.

anlatıya kavuşmuş her şey ölüdür.

cife-i dünya değil, kerkes gibi matlubumuz
bir bölük ankalarız, kaf-ı kanaat bekleriz (fuzuli)

yazdıklarımdan benim boyumu bosumu, sevdiğim yemekleri, kağıtları, kalemleri, harfleri, suları, hayvanları, kadınları, çocukları, bütün insanları, bütün nesneleri öğrensinler isterim. bu dünyada yaşadığımın bilinmesini istemektir bu. yaşama olayına sahip çıkmak.. yazmak, bu anlamda, önce kendimi, sonra da yeryüzünü var etmektir.

pablo neruda: oyuncakla oynamayan bir çocuk, çocuk sayılmaz.

nedir yaşamak? yaşamak benim için dünyayı algılamak, kavramak, bulgulamak, ona bir anlam vermektir. bunun için, yaşamak bu yolculuğa çıkmak, her şeyden önce de bunu göze almak, buna katlanmaktır. yani yaşamın kendisi gibi her gün uyanmak, her gün yenilenmek, büyümek.

şiir, minareden yere düşen bir taşın düşmeyip asılı kalmasıdır.

siyah kuğu

pablo neruda

olay, puerta saavedra'da denize yakın bir yerde geçiyor.

budi gölü üzerinde kuğu avlıyorlardı. hem de gaddarcasına. kayıklarla gizli gizli yaklaşıyor, sonra birden son hızla küreğe asılıyorlardı.

kuğular tıpkı albatroslar gibi, uçuş durumuna kolayca geçemezler; önce su yüzeyinde kaya kaya uçmak zorundadırlar. uçuşun başlangıcında koca kanatlarını çok zor kaldırabilirler. böylece hemen yakalanır ve kalın sopalarla da işleri oracıkta bitirilir.

bir gün bana öyle bir kuğu getirdiler ki, canlıdan çok ölüye benziyordu. dünyada eşi bulunmayan bu kuş türünün en güzellerinden, siyah boyunlu kuğulardandı: kar beyazı bir karın ve siyah ipekliye bürünmüş bir boyun, turuncu bir gaga, kırmızı gözler.

bana verdiklerinde yarı ölü durumdaydı gerçekten. yaralarını temizledim ve boğazına küçücük ekmek ve balık kırıntıları tıkıştırdım. yediği her şeyi çıkarıyordu. bununla birlikte yavaş yavaş yara berelerinden kurtulmaya, benim kendisinin dostu olduğumu anlamaya başladı. ve ben de onun sıla özleminden kıvrandığını görüyordum giderek. bunun üzerine, bir gün koca kuşu kollarımın arasına alıp caddelerden geçerek ırmağa götürdüm. benim biraz uzağımda yüzüyordu. avlanmasını çok istiyor, ona dipteki çakılları, üstünde güneyin gümüş rengi balıklarının kayarcasına ilerlediği kumu işaret ediyordum. onun bakışlarıysa ta uzaklardaydı.

böylece her gün, yaklaşık yirmi gün boyunca, onu ırmağa götürüp getirdim. kuğu neredeyse benim boyumdaydı. bir öğle sonrası, yine oldukça dalgındı; yanımda yüzmeyi sürdürüyor, yeniden avlamayı öğretmek istediğim sivri sıçanlarla ilgilenmiyordu bile. çok sakindi o gün; eve götürmek için yeniden kollarımın arasına aldım. onu göğsümün hizasına getirerek tuttuğumda, bir şeridin, kol genişliğinde siyah bir hortumun, yüzümü hafifçe yalayarak yuvarlandığını hissettim. bu, onun yılan gibi kıvrılarak düşen uzun boynuydu.

böylece öğrendim ki, kuğular üzüntüden öldüklerinde, öldüklerini hiç belli etmiyorlardı.

poetika

nazım hikmet

bugün, şiir dediğimiz ve vezinsiz, ölçüsüz, serbest yazıldığını iddia ettiğimiz şiirler de vezinli ve ölçülüdür. şiir, şekil bakımından, nesirden, ölçülü vezinli oluşuyla ayrılır.

şairin alim olması şart değildir ama, cahil olmaması şarttır.

şiir silahıyla yapılacak muhasebe, çok daha geniş meseleleri çok daha kısa, belki teferruatsız fakat kuvvetle, ana hattında vermek gibi bir imkana sahiptir.

doğru laf orijinal laftan daha değerlidir.

hikâye merakla okunmazsa hikâye değildir.

daktilo ile yazmak ne güzel şey; yeryüzünde mülkiyetini affedeceğim yegane istihsal aleti daktilo makinesidir.

"on şairlik bir çağdaş dünya şiiri antolojisi yapsanız nazım hikmet'i alır mısınız?"

pablo neruda: "tek şairlik bir çağdaş dünya şiiri antolojisi yapsam nazım hikmet'i alırım."