infilak

edip cansever

ben gidince hüzünler bırakırım

bu senin yaşadığındır

bir ev sıkılır kadınlardaki

bir adam sıkılır kadınlardaki

seni sevmek bu kadar mı

o benim yaşadığımdır

bazen de bir yerde kuşlar vardır

ne uçmak ne görünmek için

bir karanfil pencereyi deler

bir kapı kendiliğinden kapanır

istesek sevişirdik; ama olmadı

biz değil yaşayan acılardır

gitsem de her yerde biraz vardır

hatırda zamansız bir plak

bir otel kapısı, biraz istasyon

vardır o seninle birlikte olmak

buluşur çok uzaktan ellerimiz

ve nasıl göz gözeyiz ansızın bir infilak

dizeler

şairi anlamak isteyen

onun diyarına gitmelidir

(goethe)

kötü niyetle söylenmiş bir hakikat

uydurulan bütün yalanları alt eder

(william blake)

yalnızken bakıldığında herkes oldukça zeki ve ayırt edicidir

başkalarıylayken aptal olduklarını görürsün

(schiller)

leylaklar görünüyor açık pencereden

kokuları dolmuş odaya baş döndüren

en sevdiği çiçekler ölümün

tatlı kokularıyla şükran sunarlar ölüme

buğuları sinmiş cansız bedenlere

en diplerine girmiş koku, koyu saçların

günahın zerresi yokmuş orada

bu koku ki çiçeğin çiçek olduğuna işarettir

yayılarak elinden gelenin en iyisini ölüme verir

o da güler, gülümser, sakin ve pek naziktir

(via catherine clement)

yalnız aşkı vardır aşkı olanın

ve kaybetmek daha güç bulamamaktan

(cemal süreya)

öyle ya, kim sevişirdi acıları olmasa

kim bakardı uzağa köpekleri saymazsan

kim ne derse desin ben bugünü yakıyorum

yeniden doğmak için çıkardığım yangından

(edip cansever)

phoenix

edip cansever

ben orda, akşamına orospular dadanan

camlarında pis sinekler gezinen, ben orda

eskimiş bir tutuşla şarabını içiyor

kadınlarda oluyor kadınsız bakışlarla

başıyla öne düşmüş yüreğiyle beraber

ya tanrıya inanır ya da isyana

kimseye vermiyor ki acılardan artarsa

kuytular çıkarıyor sevişmeler onlardan

bu nasıl bir bakış ki dünyaya intiharla

ya da hep kar yağıyor da düşünmesi siyahtan

öyle ya kim sevişirdi acıları olmasa

kim bakardı uzağa köpekleri saymazsam

orası bir ölümdür şarabımı doyuran

ölünen yüzler gibi bir bütündür adamlar

vaftizi gün ışığında bir garip protestan

tanrısıyla sevişir, herkes bilir sevişmeyi o kadar

kim ne derse desin ben bu günü yakıyorum

yeniden doğmak için çıkardığım yangından

yaz sonu

edip cansever

dün müydü, yüzyıllar mı geçti, bilmiyorum ki

bir yaz sonuydu yalnız denizi sıyırıp geçtik

iki tek votka içtik varmadan aşiyan'a

konuşmadık hiç, nedense hiç konuşmadık

az sonra kalkıp gitti o

kalakaldım ben oracıkta

kapadım gözlerimi ardından gene birlikte olduk

- garson! bize iki tek votka daha

yalnız

edip cansever

giderek siz oluyorsa bütün bir kalabalık

yüzünüz yüzlerine benziyorsa, giysiniz giysilerine

ansızın bir hastanın kendini iyi sanması gibi

gücünüz yetse de azıcık bağırsanız

bir yankı: durmadan yalnızsınız

durmadan yalnızsınız

pervaneyle yaren

onur caymaz

ateşe bir kez değmiş olan

yarenidir pervanenin

"pervaneler yarenimiz

gelsin bir hoşça yanalım."

(kul nesimi)

"ve sen daha demincek

yıllar da geçse demincek"

(ahmed arif)

biz yapsak şiddet, devlet yapınca bayrak denir

dağ çıplaktır ama rozetleri, kravatları vardır vekillerin

"askerim, benim ağzım kuşlardan."

(edip cansever)

"hamravat suyu dondu

dicle'de dört parmak buz

biz kuyudan işliyoruz kaba - kacağa

çayı kardan demliyoruz

anam sır gibi saklar siyatiğini

'yel' der, 'baharın geçer'

bacım, iki canlı, ağır

güzel kızdır, bilirsin

ilki bu, bir yandan saklı utanır

ve bir yandan korkar

ölürüm deyi

bir can daha çoğalacağız bu kış

bebeğim, neremde saklayım seni

hoş gelir

safa gelir

ahmed arif'in yeğeni"

(ahmed arif)

"annemden mektup aldım

memlekette gibiyim."

(cahit sıtkı tarancı)

"umutsuz kaldıkça seni düşündüm."

(cahit külebi)

beni, çok sevdiğim için seviyorsan

seni daha çok sevmemi ister misin?

"yüz bin aman dedim, bir buse aldım

hasılı ömrümün kan bahasıdır."

(dertli)

"acı çekmek bir yanlış anlamadır."

"dört kitabın manası bellidir bir elifte"

(yunus emre)

pavyonları karart, eski sinemaları, bin yıllık meydanları

durdur yavan şarkıları tekinsiz marşlarda sıra

ey yoksul sözcüğü! öksüz çocuğu türkçenin, siyah ceketli

büyük kulüpleri karart, sömürüyü, iş takipçilerini

de ki yolların çamuru akıyor televizyon dizilerinden

karart parti başkanlarını, sahibinin köpeği haber bültenleri

kimse yaşamıyor, ölmüyor kimse romanlarda, şiirlerde

payımız var diyorlar şimdi ekmeğin beyazında bizim de

ikinci yeni şiir

mehmet h. doğan

az şey değil seninle olmak düşünüyorum da

içimde bir sevinç dallanıyor kaç kişi

bir geyik kendini çiziyor karanlığa sonra kayboluyor

karanlık maranlık ama iyi seçiliyor

yorgan toplanmış bacakların seçiliyor

bir uçtan bir uca bacaklarının aslan heykelleri

onları ne denli sevdiğimin aslan heykelleri

ayık gecemizi dolduruyorlar bir uçtan bir uca

(cemal süreya)

çizeriz yeryüzünü kaygısız ayaklarla

yüzümüzdür bir yağmur ağırlığınca düşer

sonra pek anlamadan içkiler ne çabuk biter

ne kadar konuşursak o kadar bir sessizlik olur

adımızı sorarız birine, o bize adını söyler

(edip cansever)

şimdi şu rakıdan ne diye vergi alırlar sanki

(ece ayhan)

gemim fırtınalı denizde boğulmayı deniyor çiçek açarak

yüreksizler, kıyı adamları, çekip gidemeyenler

kendi göğünün efendisi olana bir konyak

(ahmet oktay)

biliyorsun ben hangi şehirdeysem

yalnızlığın başkenti orası

bir de yine sevgili çocuk

biliyorsun kişi tutkularıyla

yalnızlığını adlandırıyor o kadar

(cemal süreya)

ne olur bir şey söylesen

ama söz bir kırlangıçtır

yuvasını hiç anımsamayan

bak diyordum ki

ah, birazcık anlasan

ama anlamak değil

garsonlar geçer masalardan

(ahmet oktay)

bakmak, uzaklara dokunmaktır

sen benim en alımlı gözlerimsin

(hilmi yavuz)

yani bizim hiç korkmadığımız şeyler

doğrusu en çok korktuğumuz şeylerdir gerçekte

içimizde kahverengi bir dağ ölüsü yatar

bir yarasa ayaklanır. aç gözlü bir kuş

varır kocaman bir şey olmanın bilincine

birden bir ses biçiminde, radyomuzun içinde

duyurur iki caz parçası arasından biri

ya gülünç bir yas töreni

ya toptan bir öldürme

(edip cansever)

gülü çiğdemi filan bırak

sardunyayı karidesi filan bırak

acıyı ve ölümleri bırak

oy pusulalarını ve seçimleri bırak

evet

seçimleri özellikle bırak

çünkü açlık çoğunluktadır

(turgut uyar)

anlaşılmayacaksın. ey kanatsızlık!

(ece ayhan)

hüzün

edip cansever

gün bitti. saat kaç. bitecek mi bir gün savaşımız

hak edilmiş hüzünlerimiz olacak mı bizim de

dönüp dönüp arkamıza baktığımız

bir dünya kalıntısı üstünde

hak edilmiş hüzünlerimiz olacak mı bizim de

şiirde dün yok mu *

tomris uyar

"meselemiz bir şiir meselesi değildir. yaşama meselesidir. hayatımızda olmayan mesele şiirimizde de olamaz."

mayakovski: genç şairlerin bitmemiş şiiri azdır.

"şiir yazmaya yeltenmek, geleneksel ve umarsız bir aptallıktır. dünyada hiç şiir olmamıştır, gök gürültüsünden ve yalnız adalardan başka. üstelik gereği de yoktur, olmayacak mutluluklar ve olağan umutsuzluklardan başka, hayvansal saflığı aramaktan başka."

"şiir üstüne bütün çözümlemeler, bütün kurallar hep ama hep ortalama şairler için."

"evet, şiir her çağda yenilenir. ama şiiri toplumdan, toplumsal değişmelerden önce bir ozan yeniler. şunu demek istiyorum: belki başka hiçbir sanat ürünü şiir kadar sanatçısına, sanatçısının kişiliğine bağlı değildir. yani bir bakıma şiirin tanımı ozanın tanımıdır denebilir."

"ben hep sıkıntılıyım. yani bir adamın canı sıkılır, o benim. çünkü bana en yaraşan durumdur sıkıntılı olmak. ne söylenmişse ve söylenmemişse, ne yapılmışsa ve ne yapılmamışsa, ne düzeltilmişse ve ne düzeltilmemişse ondan sıkılan biri. belki, söylenmemişin, yapılmamışın ve düzeltilmemişin telaşı içinde biraz. o kadar. ve sıkıntılı. ve sıkıntılı."

"abdülhak hamit, birtakım özentilerin adamıdır. monokl'ü, lüsyen hanım'ı ile, tarık'ı ve makber'i ile. hamit'in kötü değil, sadece kötü değil, üstelik gülünç bir şair olmadığı söylenemez. mehmet emin hiçbir ölçü ile şair sayılamaz. mehmet emin hiçbir yoruma imkan bırakmayacak kadar ilkel bir şairdir."

"necip fazıl yalnızlığın, büyük ve duyulmuş, tadılmış bir yalnızlığın, kendisinin seçmediği, onaylamadığı şartların farkına varmadan içine üflediği bir yalnızlığın adamıdır; hatta ölüsüdür."

"nazım hikmet'in şiiri ve kişiliği konusunda bir tek şiirle düşünmek zor, hatta imkansız. çok sağlam bir gövde, çok sağlam bir ruh yapısı, çok iyi bilinen sorunlar, çok iyi çıkarılan bir izdüşüm ve çok derinden bir insanilik, ödünsüzlük. ve mutlaka, mutlaka türkçe imgelerle, türkçe duygulanmalarla hasretlenir. terhis özlemi çeken bir kura neferidir sanki."

memet fuat: turgut uyar'ın soluklu, uzun dizeli, düzyazı görünümlü şiiri, din kitaplarını çağrıştıran havasıyla, öyküsünü anlatışıyla yücelik duygusu veren bir şiirdi. anlamsızlık bir yana, kapalı olmayan bu şiir, anlatım özellikleri, şiirleştirme yöntemleri nedeniyle ikinci yeni akımı içinde düşünüldü. aynı yücelik duygusu, sonraki imgeye dayanan kapalı şiirlerinde de sürdü. giderek, değişik aşamalardan geçen turgut uyar şiirinin değişmeyen yanı, bu yücelik duygusu oldu. hep büyük bir şiirin karşısında sarsıldı okurları.

"şiir bir sanat olayı değildir. bir yaşama çabasıdır önce. yaşadığımıza tanıklık eder."

"bir ozanı, daha genel olarak bir şiiri başka bir şiirden ayıran temel nitelik, ilkin durmaksızın değişen toplum şartlarının hazırladığı ortam, bu ortamın şiire getirdiği özel yaşama görüşüdür."

"şiir çıkmazdadır. çünkü insan çıkmazdadır. toplum değişiyor, insan değişiyor, insanın yeri değişiyor. çıkmaz, bilince, bilgiye, uygunluğa, çağdaş şiire ve insana yeni bir imkandır."

"bugün yazılan şiirde hiçbir çağdaş sözcük yok. şiir dilimiz 1930'ların anıştırmalarında kalmış, imge dağarcığı zenginleşmemiş, gene denize bakılıp içleniliyor. dilde yeniliği 'aşk'ı 'sevi' yapmakla bir tuttuk. oysa önemli olan, aşk kavramını çeşitlemek, zenginleştirmek olmalıydı. galiba bugünkü kısırlık biraz da bundan. dile yaşayışla birlikte giren şeyleri yok saymamalıyız. hayatımızı zenginleştiren şeyler yok şiirde. sözü galiba şurada toparlayacağız: yaşadığı günün farkına varmak."

cemal süreya: turgut uyar özellikle son yıllarda büyük bir şiirin ortasını yazıyor. büyük bir gövdedir onun şiiri. kımıldadıkça kendine benzer yeni gövdeler hazırlar, çoğaltır. bir anıttan çok bir dirim belirtisidir. şiirsel işlevini bütünüyle ve sürekli bir şekilde hareket ederek sürdürür. tek tek şiirleri yok, şiiri vardır. 

"niçin umutlu olayım? çünkü umutsuzluğun insanı, umuttan daha güçlü, bir şey yapmaya zorlayan bir duygu olduğuna inanıyorum. asıl olan mutsuzluktur. her şeyi bitmiş insanın bağımsızlığından daha kutsal, daha insani ne var? şiir bir bakıma bu saçmalığın mantığıdır." 

"şiir mutluluğa değil direnmeyedir. şiir bir şeyi korumaz. tersine bir korumayı dağıtır. insan doğasına en uygun sanat olması her şeye aykırılığından gelir."

"hayvanları seviyorum. kedi huzur veriyor bana. yalnızlığımı paylaşıyor. dokunmalıyım hayvana. bu yüzden akvaryum balıklarını sevmiyorum. kafesteki kuşları da."

ünsal oskay: kitle kültürü, mutsuz insan ile onu mutsuz kılan toplumsal realiteyi özdeş kılan bir yanılsama yaratma işleviyle üretilir. kitle kültürünün tüketicisi olduğumuz anlarsa realitenin gerçek yüzünü görmekten kaçmak istediğimiz anlardır. bize acı veren toplumsal realite karşısında unutmaya, amneziye sığındığımız anlardır.

edip cansever: anlaşılması güç olanı kolay anlaşılana yakınlaştırması, şiirindeki özelliklerden biridir sadece. dize bireşimlerindeki anlam katmanlarını öylesine üst üste getirir ki, bu yarı saydam dizilişi soyarak çekirdeğe ulaşmakta hiçbir güçlükle karşılaşmayız.

"tek haklıyı her zaman halk olarak düşündüm. insanın haklılığına, direncine, değerlerine ve sevme yeteneğine inancımı söyledim."

"belki de asıl ustalık budur: her zaman acemi olmayı bilmek."

* not: alıntılarda tırnak işareti (" ") içindeki sözler turgut uyar'a aittir.

şair

şükrü erbaş

bir duygu avcısıdır şair. aralık kapılardan, kirpik uçlarından, çatı pervazlarından, kimi gün bir ince mavi, kimi gün güz rengi bir hüzünle süzülen ayrıntıları, göğsündeki görünmez kuyulara doldurur bir bir. bir görme ustasıdır o.

sonra içinde bir kırık ses, iki ağzı keskin bir bıçak ve alın kırışığında saklı bir hazla, her bir ayrıntıdan yeni bir bütün çıkarır, derinliği inceliğinde yatan:

sanki nedir bir sonbahar yağmurunun anlamı
bir kadın bir pencerede yalnızken (edip cansever)

o bir inkarcıdır; yetinmesiz bir serüvenci. ulaştığı her şiirin nesnesi, her şiirsel durum, değerinden düşmüş, yıpranmış, "olmasa da olur" bir donuk hal almıştır. ve eşikte ve ufukta, gecenin içinde, günün alnacında, yüzlerce yeni serüven, yeni ayrıntı el edip durur bir ilk gençlik işvesiyle. hayatın en kolay ayarttığıdır şair. vefası şiirdir.

anlamı sesin kantarında tartan attardır o. dünyayı sözün süzgecinden geçirir, dilin suyuyla yıkar. yine de bir acemidir, anlamı sözün tınısından ayırmayan. bir büyük hovardadır, bir hece için bir dizeyi harcar. insanı dilinden yakalar önce. çağrısız konuğudur herkesin, bir şiirle kapıları çalan.

yağmuru camlardan içeri alandır o; rüzgarı yatakların içine salan, evini yolların ucuna kurandır. ince cılgalardan derin ırmaklar akıtır çırpına çırpına. geceyi gündüze eşitleyendir. sevinci hüzne bakar, hüznü sevince. o bir aşk dervişidir, aşkı diri tutmak için lokma lokma yüreğini yiyen.

dini dünyadır onun, ayini şiir.

şimdi uzaklardasın

mehmet h. doğan

ilk gençlik yıllarında, memleketin ıssız, hareketsiz kasabalarında geçirilen uzun yıllar, yalnız kalmanın hiç de öyle korkulacak bir şey olmadığını öğretir insana, kendi kendini biriktirmeyi öğretir.

edip cansever: bizlere dadanan her yakıcı umutsuzluk, her küstah acı, bir güzelliğe, bir yaşama direncine dönmek zorundadır. anlam da bizde, anlamsızlık da.

küçük kentlerde, tenha kasabalarda yaşamak zordur; sonsuz bir özveri gerektirir, kendine yetme gücü gerektirir. düzayak yaşam kolaydır; ama sıkıcıdır. ya da yaşamdan, dünyadan beklentilerinizin adamakıllı azaldığı bir yaşa ulaşmanız gerekir.

aziz nesin: bir her yana birden koştuk, koşmak zorunda bırakıldık. tarih, ekonomi, politika, edebiyatın her dalı, öykü, roman, tiyatro, sosyoloji, daha neler neler.. olamaz, olmamalı böyle şey. olur demek, hiçbiri tam olarak olamaz demektir.

çok denedim anlatmayı, yazmayı; ama olmuyor, acılar bu kadar sıcak ve tazeyken anlatamıyor insan. bütün yazılanlar, bütün anlatılanlar hafif, çocuksu kalıyor yaşananın yanında, insanı doyurmuyor. yaşananın ağısı yüreğe oturdukça sıkıyor boğazını insanın.

asım bezirci 2 temmuz 1993'te sivas'ta 35 şair, yazar, sanatçı, aydınla birlikte yobazlarca yakıldı.

denizin morluğunu belirtmek için
deniz mordur demek yetmiyor
o morun gerekçesini de belirtmeli
denizle olan ilişiğini de
ondan sonra deniz mor (metin eloğlu)

metin altıok ağır yanıklarla bir hafta daha boğuştuktan sonra 9 temmuz 1993 günü gitti. onları yakan karanlık çağ artıklarının yargılanmasıysa 5 yıl sonra hala sürüyordu. 37 insanın yaşama hakkını ellerinden vahşice alan gözü dönmüş yabanlar, ağır tahrik (!) nedenleri ileri sürülerek kurtarılmaya çalışılıyor.

evet önümüz bahardır biliyorum
leylaklar açacak biliyorum
kiraz da çıkacak yakında
iyi şeyler söylemek de gerek biliyorum
sevgilim güzelim bir tanem biliyorum da
şimdilik bağışla (turgut uyar)

övgü nesine artık yaşamayanların! övgü, olsa olsa biz yaşayanların işine yarayan kalp bir paradır.

halikarnas balıkçısı: her yaşayan insan hayatın askeridir. ölüm var, her zaman. ölüm hayata sığmıyor ama hayat ölümü aşıyor. hayat doğadır.

şakir paşa'nın torunu olan cevat şakir kabaağaçlı, 87 yıllık ömre birkaç kişinin yaşamını sığdırarak kendi bildiği, istediği gibi, kendisine nasıl geliyorsa öyle yaşadı. orta öğrenimini robert kolej'de okuduktan sonra oxford'da yeni çağlar tarihi bölümünü bitirip yurda döndüğünde (1910) kendine pekala yüksek maaşlı bir görev edinebilecekken, gazete ve dergilerde çevirmenlik, yazarlık, ressamlık yaparak sürdürdü yaşamını. daha sonra şöyle diyecektir: "oxford'da dört yılda öğrendiklerimi unutmak için dört yıl harcadım."

rengini dünyaya ilk defa sunan
adsız bir çiçek gibi parlıyorsa gözlerin
sevgilim
bana "sen bir şairsin" dediğin zaman (edip cansever)

yazının bir çağı

mehmet h. doğan

şairler belki de bütün insanlık tarihi boyunca ayın bizce görünmeyen yüzünü merak eden, görmeye çalışan ilk kişiler olmuştur. bütün sanat dalları içinde büyüye en yakın olan sanatın şiir oluşu bundandır. şairlerin, dilin günlük yaşamda ister konuşma aracı ister yazı olarak kullanılışı yanında başka bir dil, bir şiir dili yaratma gereksinimleri, bu, görünmeyeni, bilinemeyeni gösterme, dışavurma çabalarının bir sonucudur.

george steiner: nazizmden sonra gelen bizler, artık edebiyata, dile, eğitime kusursuz bir gözle bakamayacağız; zira kişinin akşam goethe ve rilke'yi okuyup bach ve schubert'i çalıp ertesi gün bir toplama kampındaki korkunç görevine çekinmeden başlayabileceğini artık çok iyi bilmekteyiz.

t.s. eliot: bir kimse yazın alanında hep yaratıcı kalmak için, gelenek ile yaşayan kuşağın yeniliği arasındaki bilinçsiz dengeyi sürdürmek zorundadır. çünkü şiirde geçmişe hiçbir şey borçlu olmayan tam bir yenilik yoktur.

gerçek yol açıcı sanatçıların yaşamdan, sanat pratiğinden başka ölçüsü, ilkesi, kuramı yoktur. kuramların, akımların durağan, yaşamın ve pratiğinse devingen olduğunu bilirler. sanatçıların akımlar ve kuramlarla değil, akım ve kuramların sanatçılarla kaim olduğunu bilirler. bu gücü, bu özgür istenci gösteremeyen ikinci, üçüncü dereceden sanatçılarsa kendilerinden bir şey katamadıkları için sımsıkı sarılırlar kuramlara, akımlara; belli ilkelerden, kuramlardan ayrılınca ortada kalacaklarını, yiteceklerini hissettikleri için başkalarının açtığı yollarda yıllarca sürdürürler o akıllı uslu yürüyüşlerini.

edip cansever: insanın insana verebileceği en değerli şey yalnızlıktır.

rollo may: sanatçılar genellikle kendi iç imgeleri ve hülyalarına dalmış yumuşak huylu insanlardır. ama tam da bu onları baskıcı bir toplum için korkulu kılar. çünkü sanatçılar, insanoğlunun süregelen kafa tutma gücünün taşıyıcılarıdır. kendilerini, tanrının yaradılışta kaostan biçimi yaratması gibi, kaosun içine ona biçim vermek için gömmeyi severler. gündelik, duygusuz, alışılageldik olandan hiçbir zaman hazzetmeyerek devamlı yeni dünyalara doğru ileri atılırlar. böylece "soyun yaratılmamış vicdanı"nın yaratıcıları olurlar.

christopher caudwell: bir zamanlar, gelecek, insanın umutlarını ve emellerini bağladığı bir yerdi: gelecekteki zenginlikleri bugünün dar kategorilerinde tutan dünyanın sertliğinden, zulmünden intikam aldığı bir yer.

insanın, insanla birlikte toplumun gelişmesini, ileri atılmasını engelleyen, sıkan, çelikten çemberler içinde bunaltan bir düzendir bu. ama kaçınılmaz biçimde kendi zıddına dönüşecektir. çünkü işlettiği baskı, yarattığı bunalımla birlikte kendine karşı, yani bunalıma başkaldıran güçleri de yaratmaktadır. işte bunalımın yaratıcılığı da buradan gelmektedir.

behçet necatigil: aslında şiir, bir bilgece bilmezlikten geliştir; eski deyişle: tecahül-i arifane. yoksa hiçbir şairi o kadar saf sanmayın! bir şair, belli bir süre içinde moda olan yönelişe uzak kalıyorsa, bu onun çağın sorunlarına sırt çevirmiş olduğunu göstermez. ama o, kendine göre bir işbölümü yapmış, tezgahını ona göre kurmuştur. bildiği zanaatın dışına çıkmadan, çıkamadan, o zanaatın en iyi ürünlerini vermeye, içtenlikle vermeye yönelmesi de bir kişilik, bir ahlak, bir tutarlılık belirtisidir. gerçi solo tek başınadır ama, ayrı ayrı tek şey arama yollarıdır şiir.

odisseus elitis: şiir, tanrının hatalarını düzeltmek için doğmuştur.

michel foucault: beni şaşırtan, toplumumuzda sanatın bireyler ya da yaşam değil de yalnızca nesnelere değgin bir şey durumuna gelmesi. sanatın yalnızca sanatçı denilen uzmanlar tarafından gerçekleştirilen bir uzmanlık dalına dönüşmesi. neden her kişi kendi yaşamını bir sanat yapıtına dönüştüremesin? neden şu ev ya da lamba bir sanat yapıtı olsun da benim yaşamım olmasın? kendi kendimizi oluşturmalı, kendi kendimizi yapmalı, bir sanat yapıtı gibi düzenlemeliyiz.

anlam şiirin içinde ve birden çoktur. bilinçli şiir okuru o anlamı kendince yorumlar, duyup da dile getiremediği şeyleri bulur onda. t.s. eliot'ın deyişiyle söylersek, şiir, yaşamın bu "kendimizden kaçış" anlarını yakalar, dile getirir. yaşamı zenginleştirir, bütünler.

melih cevdet anday: sanat, doğaya eklenmiş insan demektir ve insan doğanın bilincidir.

ayrıntı; açıklamaları, uzun betimlemeleri gereksiz kılar; yazılmayanı sezdirmek için vardır ayrıntı. bir tür sözcük ve cümle ekonomisidir. gerekli olmayan birtakım betimlemelerin, küçük noktaların özenle ve ustaca ayıklanmasıdır.

charles baudelaire: özgünlüğümüzün nerdeyse tamamı, zamanın duyularımıza bastığı damgadan geliyor.

bir şeyden söz etmenin temel koşulu bir açıya ya da bir açılar sistemine girmektir.

nazım hikmet: ben şiirde realiteyi bütün mürekkepliği, mazi, hal, istikbal unsurlarıyla ve hareket halinde veren bir realizme ulaşmak istiyorum. fakat hala ulaşamadım. birçok yazımın realizmi tek taraflıdır. bundan dolayı da çok defa fazla haykıran bir "propaganda" edası taşıyorlar. bu hatamı anladım. yeni verimlerimde bu hataya bir daha düşmeyeceğim. cihanı görüş, anlayış bakımından değil, bu cihanı görüş ve anlayışın sanattaki tezahürü bakımından telakkilerim bir hayli değişti.

bizde cumhuriyet döneminde, istiklal marşı için açılan şiir yarışmasını saymazsak, bilinen ilk şiir yarışması 1946'daki chp şiir yarışması'dır.

özgür bir kadın

edip cansever

o zaman ıhlamur ağaçları kardan görünmezdi. gözlerim azalırdı, gizlenirdim. babam koyu kahverengi çizmeleriyle karları ezer ezer ezerdi çakıl taşlarının ayaklarının altında oynaştıklarını duyuncaya kadar. annem çatı katının yanındaki sivri kuleden gözlerini ayırmazdı, yeter ki gök kanasındı beyaz beyaz ve kocaman bir alabalığın karnı. uşaklar bir köşeye sinerlerdi, hiç konuşmazlardı, bir kristal sürahi bir rüzgardan ürperir titrerdi. iniltiye benzeyen bir ses yayılırdı. karanlığa yapışırdım, bir kapı karanlığına, bir duvar karanlığına, bir yokuş karanlığına, bir yok oluş karanlığına. ölüm çok uzaklardaydı, o zaman çok uzaklardaydı ölüm.

siz iyi tanımıyorsunuz onu bayan sara, özgür bir kadındır o, bağlanamaz, kimseye bağlanamaz. iyi biliyorum bunu, çok iyi biliyorum. ayrıca.. düşünüyorum da, niye bağlanmalı iki insan birbirine? niye? sevginin sadece sevgiye benzemesini anlayamıyorum ben. çok yapay, çok alışılmış bir şey bu. nedense çoğunluk böyle yaşıyor. o çoğunluk ki, yüzyıllar boyu sevginin gerçek dengesini bozmuş, yaşamın gerçek yüceltisini altüst etmiş.

acılarınıza iyi bakın! sevinçlerinize iyi bakın! çiçeklerinize iyi bakın! onu her zaman görüyordum. her gün hep aynı saatte, aynı yerde, aynı durumda bir fotoğraf çektiriyordu. günlerce sürüyordu bu. yaşamı durdurur gibi, ölümü anlaşılır yapar gibi, kendini bir fotoğraf ölüsüne, yapıştırıyordu sürekli. ölümden gün çalan.. ölümden gün çalıp yaşama bağışlayan.. demek istediğim.. karşılıklı sevginin özgürlükle de, bağlılıkla da hiçbir ilgisi yoktur. sevgi demek çelişki demektir. denge bozulmalı, çelişkiler altüst etmeli her şeyi. gruşenka ile dimitriy'i anımsayın. çelişkiler ayırdı onları, çelişkiler birleştirdi sonunda. mutluluk sürüp giden çelişkilerdir. müzik bitti. geldiler işte. meydan ateşinden, külden geldiler. yaratırken yaratılmaktan geldiler. yaşamla kaplanmışlar, gümüşle, altınla kaplanmış gibi. ilk kez oluyor, böylesi ilk kez oluyor.

lusin ile stepan

edip cansever

ve lusin binlerce flaşla parlatılmış gibi

günlerce korunduktan sonra

bir gece yarısı

lusin

günlerce korudum ben kendimi

konuşmak istiyorum artık stepan

seninle konuşursam her şey aydınlanacak sanki

stepan

beni güçlendiriyorsun lusin. ne var ki

istemiyorum güçlenmeyi ben. daha doğrusu

bulunmuş bir eşyayım da sanki, örneğin

bir para cüzdanı, bir anahtar zinciri

ya da eski bir saat.. her neyse

kullanıyorum kendimi bulduğum gibi

lusin

bilmiyorum stepan. bildiğim bir şey varsa

öyle bir satranç taşının oyuncusuyla

çok zorlu bir durumda konuşması gibi

konuşmaya geldim seninle

stepan

mutluydun. dokunulmaz bir içgüdüyle

yaşıyordun ölümsüzlüğünü. ve tanrı

yetiyordu sanırım bütün isteklerine

lusin

yitirdim inançlarımı stepan. ve nasıl alabildiğine

sorumsuz dolaşırsa kan vücutta

bir yandan bir parçası olarak insanın

bir yandan büsbütün yabancı insana

giderek tanrıyı buldum ben de. tanrıysa

yitirdi kesinliğini bir insan kılığında

stepan

ve sonra dayanılmaz bir yalnızlığın altında

insanları gördün birden ve bütün kasvetleri

diyebilirim ki, kapatılmış bir özgürlük isteği seni

çekiverdi sanki odama

lusin

bir özgürlük de değil bu, daha çok

bir özgürlük duygusu belki

bence bu duygunun bir karşılığı olmalı

tanrıya inandıkça tanrının olması gibi

stepan

bilmem ki, nasıl anlaşırız bu durumda

çünkü ben mi yöneteceğim seni, yoksa

sen mi alacaksın buyruğuna beni

hiç değilse dengeyi kim sağlayacak

ayrıca böylesi bir denge gerekli mi, değil mi

lusin

kopunca inancımdan, bir insan inancından kopunca

bir de yalnızsa böyle.. ve bu durumda stepan

her şey artık insandır

denemek istiyorum bunu, anlıyor musun

stepan

benim anladığım daha fazla bunlardan

bir konyak içer misin

lusin

öyleyse şunu söylemek istiyorum kısaca

denemek istiyorum ben kadınlığımı da

kadınlığımı ve her şeyi

hiçbir şey ummadan. akşamüstü kiliselerin

boşluğunda kaybolan

sinirli dualarla tanrıda olmak gibi

ya da bir esrime gibi, dayanılmaz bir mutluluk gibi

stepan

peki, ya diran

lusin

diran'la bir ilgisi var mı sana gelmemin

stepan

gerçi aldırdığım yok benim de diran'a

ve benim hiçbir şeye aldırdığım yok, kurallara da

ama var ya, bir kadeh tutma biçimi gibi

ya da bir telefonu açınca

ne diyorsam karşımdakine örneğin

kurtarmak için bir durumu

işte ilk cümlede, her zaman

buna benzer bir şeyler söylemeliyim

ya diran?

lusin

unutulmuş gibiyim ben. ve insan

bir bakıma unutulmuş gibidir

bilmem ki, nasıl anlatmalı, yalnız bile değilim

belki de yalnızlıktan

daha fazla bir şey bu

unuttum ben kendimi de stepan

stepan

kopunca kendimizden. ve her şeyden biraz kopunca

bir güc olduğunu sanırız yalnızlığın

hatta bir bakıma övünürüz de onunla

lusin

güçlüyüm belki de bunun için

unutmak, unutulmak, kim bilir

her bakımdan daha iyidir. ve insan

bir gün yeniden tanıyabilir kendini. bir umut

ve umut değil mi bizi koruyan. bu böyle olunca da

yeniden bir doğuşa hazırlanıyoruz demektir

insan neyi daha çok özleyebilir. ve neyi

daha çok isteyebilir bundan, bilmem ki

stepan

hep aynı çıkmazlara düşmek de var sonunda

lusin

ama ben yüceltmek istiyorum kendimi

etimi, her şeyimi, yeniden

yüceltmek istiyorum. şimdi sorarım sana

bir aşkınlık değilse bu, kısa bir mutluluk olsun değilse

ya nedir

stepan

istemek daha başka. önce mutluluk

bir yer arar kendine boy atmak için

sonra bir hastalık gibi yayılır ondan ona

bana kalırsa lusin, sen ki böyle tek başına

başarabilir misin bu işi

lusin

...........................

stepan

elini verir misin, elini

benim anladığımca sen

bir başına yüceltmek istiyorsun kendini

bu böyle olunca da, o zaman

şaşırma bir gün mutluluk yerine

daha hiç denenmemiş bir acıyla karşılaşırsan

lusin

bir acıyla.. daha hiç denenmemiş

stepan

bak işte, en soylu isteklerle odama geliyorsun

ve düşün, insanlığının en alımlı katında

her şey bu kadar doğal, her şey bu kadar güzelken

sorarım, neden böyle yabancı kalıyorum sana

lusin

bilmem ki stepan

stepan

bak lusin; çünkü ben sevmiyorum kadınları

bu tuhaf alışkanlığı, bu gereksiz yakınlığı

sense bencillik diyeceksin buna. ya da

bir zevk düşkünlüğü diyeceksin. oysa hiçbiri değil

lusin

peki, ya nedir

stepan

olsa olsa bunca çıkmazı

sürdürmek benimkisi bir zevk biçiminde boyuna

ve yaratmak yeniden bütün iğrendiklerimi

lusin

kaçınılmaz bir yalnızlık seninkisi. ayrıca

katı, ilgisiz, iğreti

stepan

ve diyebilirim ki lusin, soyu kalmamış hayvanlar gibi

öyle bir buz çağını yaşıyorum da

içkiyle aşıyorum, içkiyle çözüyorum bu cehennemi

lusin

hiçbir şey yapmadan, hiçbir şey istemeden gerçekte

stepan

belki de bir bilinci yoğunlaştırıyorum böylece

doğarak acılarıma her an yeniden

ve kendini kanatan bir bıçak gibi işte

lusin

anlıyorum stepan, ne var ki, ben de

çıkmalı diyorum bu boğuntudan

bu yanlış orospuluktan, bilmiyorum

bana yardım edebilir misin? daha doğrusu

bir yol gösteren değil, bir uğrak

olabilir misin bana

stepan

sadece bir anlaşma! ne çıkar anlaşsak da biz

ve bütün anlaşmaların dünyada

sanırım bir anlamı var: yok gibiyiz hepimiz

lusin

öyleyse yalnız da değilsin sen. ayrıca

tutsaksın yalnızlığına stepan

stepan

bunu yadsımıyorum ki lusin. yadsımıyorum da

demek istiyorum ki, sen de yalnızsın benim gibi

biz ikimiz de yalnızsak.. ve işte bu durumda

iki kişilik bir yalnızlık olmaz mı bizimkisi

yok sanki bir şey yapacak

lusin

belki de var.. ama nasıl?

stepan

zorlasak mı acaba bizim olmayan

görünmez bir mutluluğun yollarını

her türlü acılarla yılmadan

savaşsak mı geleceği kurtarmak için

ama gelecek ne lusin, bilmem ki

bilsem bile ne çıkar, o zaman da ben neyim

lusin

düşündüm ben stepan. düşündüm daha önce de

diyorum bir geneleve gitmeli

hiç değilse bir karşı koyma biçimi. ve belki

o yalanlardan, o yalan ilişkilerden

daha önemli bu, kim bilir

stepan

bence bu kurtuluş yolu değil. gerçi her şeyin hakkını vermeli

üstelik kaygılanmadan

ama bir tükenme duygusu, ölümsü bir yılgınlık da

olabilir seninkisi. öyleyse karar vermeli

bir çözüm yolu mu bu, değil mi

lusin

hep böyle baş eğmek mi? istemiyorum bunu stepan

düşmeli bir çirkinliğin içine. ve yavaş yavaş

aşmalı çirkinliği

stepan

bak lusin, şu da var ki, genelevse gideceğin yer senin

zaten bir genelevde yaşıyor gibisin

her türlü çirkinliğin içinde

her türlü düşmanlığın, her türlü bencilliğin

içinde anlaşıyorsun vuruşaraktan

ve kırılaraktan durmadan

öyleyse bir kurtuluş bu mu? bana kalırsa

ölümünü içinde taşıyan bir isyan

lusin

isyandı tanrıya başkaldırmak da. öyleyse

ben şimdi neye inanacağım

yalnızsam, beni yalnız bırakan

ve yalnız değilsem, kararsız bir yargıç olan

başkalarına mı

yoksa kendime mi stepan, ne dersin

stepan

korkunçtur, bana kalırsa adımıza

hazırlanmış bir oyun var bizim

hepimizi yalnız bıraktıkları bir oyun

ve bilirler, insanlar yalnız kaldıkça

konuştukları dil de değişir

sonunda hiç anlaşamazlar. öyle ki

bir zaman parçası içinde, bir durumun

değişmez akışında, tekdüze

kalırlar bir sıkıntı avcısı gibi

ve bir gün anlarlar ki, bir güç değildir artık yalnızlık

ve bunu anlayınca, işte o zaman lusin

aşıvermek isterler bu zamanla durumu

koşarlar, koşarlar, tam sınıra gelince

sanki o tel örgülere yapışmış gibi

bir duman oluverirler ya da kaskatı

bir kömür parçası, bir ceset

nedir bu durumda insanın anlamı

lusin

aşmalı bu durumu stepan

stepan

duymuyorum ben acılarımı. ve yitirdim çoktan

yitirdim bütün karşıtlıkları. ne umut

ne umutsuzluk, ne hiçbir şey

kurtaramaz varlığımı benim. ve yoğun bir anlamsızlığın içinde

sanki renksiz, boyutsuz

ve göksüz, zamansız bir evrende

tek çıkar yol yaşamaksa lusin

yaşıyorum ben de kaygısız

değişmez bir anlamsızlığı böylece

lusin

yani bir çıkmazı sürdürüyorsun kısaca

bu yitiriş kendini, bu çöküş

sanki bir üstünlük duygusu veriyor sana

stepan

bense bir yalnızlık tarihini örüyorum ustaca. ve gelecekteki

bir önseziyi kuruyorum şimdiden

lusin

asıl iş bir sonuca varmakta

stepan

varabilir misin

lusin

öyleyse çok uzun bir yol bu doğrusu

stepan

bir konyak daha içer misin

lusin

ayrılalım stepan, belki biz anlaşıyoruz ama

ilkemiz ayrı yaşamak

ve ne varsa işte bu ayrılıkta

stepan

adım stepan, lusin. yani ben

bir satranç oyuncusu olamam

lusin

elini ver stepan, ne de olsa bir anlaşmadır bu

belki de bir anlaşmadır

-bir insan yaşanmamışlığı bulunca

onu artık hiç kimse anlatamaz

kalır sonsuz gücünün buyruğunda

ve bütün kesinliklerin üstünde, yalnız

dolaşır bir ateş böceği gibi kendi aydınlığında-