şiir

ahmet ada: ben şiirden; dili, dini, ırkı, ulusu, rengi ne olursa olsun insanı, insanın varoluş bilgisini, hayatın kaynağını, hayatın anlamını araştırmasını beklerim. şiir çünkü, imgenin olanaklarıyla insanı araştırmaya, anlamlandırmaya yatkındır. şiir çünkü kendine ait bir dizgedir. şiir çünkü umar, umutsuz kalmışa umut olabilir. hayatın derin anlamını şiir yoluyla keşfetmek, insanlık değerlerine şiirin kanalıyla ulaşmak var olduğumuzu hissetmek demektir.

roman jakobson: bir sözcük, adlandırılan nesnenin salt bir temsili ya da bir coşku patlaması olarak değil de, bir sözcük olarak duyulduğu, sözcüklerle bunların düzenleyimlerinin, anlamlarının, dış ve iç yapılarının, dışarıdan gerçeği göstermek yerine kendi başlarına birer ağırlık ve değer kazandıkları durumlarda vardır şiirsellik.

melih cevdet anday: şiir, bilinmeyen bir dünyanın söylemidir; ozan bu bilinmeyen dünyayı yaratırken sözcüklerin arasında yeni bağıntılar kurar, başka bir deyişle imgeler yaratır; bu imgelerin karşılıkları yoktur. şiirin bir nesnesi yoktur; ama içeriği vardır; bu içerik, şiir yazıldıktan sonra ortaya çıkar, o da belki ve onu çoğun, okur yakıştırır, bulur.

hasan bülent kahraman: şiir, doğanın ya da bir başka nesnel gerçekliğin temsili değildir. şiir kendi içinde bir gerçekliktir. şiir bir öykü anlatabilir. şiir bir imlemede bulunabilir. bir düşüncenin uzantısı olabilir. fakat bunların hiçbirisi şiirin bir bağımlılık ya da karşılıklılık kısıtlaması içinde bulunduğunu göstermez. şiir bir kurguya dönüştürülerek, bir dil sorunsalı diye görülerek yepyeni bir aşamaya taşınmıştır.

düş

melih cevdet anday

düş müydü gün doğmalarımız göze görünmeden

yüreğimiz bomboş göğü zaman mezarlığımızın

iki mızrak saplanmış şarap tulumlarımızdan

kadına yakılar hazırlatan horlanmış kuşku

çiğ etleri gibi kervan sofralarının gizli

üzüntü kokar bekleyiş kumulunda yağmurlar

çorak gecenin damında korku yıldönümleri

mezarlık

melih cevdet anday

bir gün biz de bu parka geleceğiz

ahbap arkadaş omuzunda

ve dağlara, taşlara benzeyeceğiz

öyle sessiz, öyle manidar

konuşmak yok artık bu yerde

yolculuk hevesi, avarelik yok

evine, toprağına bağlı herkes

muharebe derdi, para derdi yok

yalnız, yaşayanlar için midir, diyor mezarlık

toprak üstündeki her bitki

yerin dibine doğru büyüyenler de var

hep yaşayanlar için mi

belki de ağaçlardan yukarıya doğru

uzayan bir şey vardır mezarlardan

sonsuz özgürlüğe benzer bir şey

öyle sessiz, öyle kocaman

bir bu tesellisi kaldı mezarlığın

yoksa ölünün hali yaman

ara renk

melih cevdet anday

ben bu ellerimi hiç görmemiştim

çünkü onlar benim ağaçlarımdı

şimdi ışığı söndürsem ve

kalkıp tutsam ağaçlarımı

ellerim midir, yoksa ellerimin

adları mı? çünkü şimdi ben de

bir ara renk, bir bildiriyim

ilkyaz, ilkyazın gerçeğinden

başka nedir? olağan biçimlerin

yerce yenilenmelerinden

olağanüstü yabancılıkları

dilimiz üstüne konuşmalar

melih cevdet anday

"telegraf" teriminin başındaki "tele"yi dilimizdeki "tel" ile karıştıranımız çoktur. oysa bu sözcük, "uzak" demektir. batılılar bu sözcüğü bir tek örnek gibi kullanarak bir sıra terim uydurmuşlardır: telegraf, telefon, teleskop, televizyon gibi.

"millet" ile "vatan"ı namık kemal arapçadan uydurmuştu. "ideal" karşılığı olarak "mefkûre"yi ziya gökalp uydurmuştu. bugün biz "mefkûre" karşılığı olarak "ülkü" diyoruz. "dikkat" sözcüğünü "attention" karşılığı olarak bilim terimi yapan da ziya gökalp'tir. ziya gökalp, "meselâ siyah yüzlü bir adamın alnı ak olabilir, beyaz çehreli bir adamın yüzü kara çıkabilir." diyor.

"orhon ve yenisey anıtlarından önceki dönemleri bilmiyoruz. bu anıtlardan türk dilinin o çağlarda oldukça gelişmiş, olgun bir durum almış bulunduğunu öğreniyoruz. türk dili kendi yapısı içerisinde kendi kökünden aldığı hızla yürümekte iken, hint'ten gelen uysal ve uslu buddha dini, türk kültürü ve türk dili için bir korku doğurmaya başlamıştı. bu dine karşı, 'buddha dini bize yaramaz, bizim göreneklerimize uygun değildir, bu din bizi uyuşturur.' diye buddha tapınaklarını yıktıran türk büyükleri çıkmış. savuşturulmuş gibi görünen bu fırtınadan sonra, batıdan, daha sert ve daha yıkıcı yeni bir fırtına gelmiştir. arap fırtınası. bu kasırga pek yıkıcı ve öldürücü oldu. islâm tarihçilerinin de anlattıklarına göre, türk tapınakları yıkıldı, bilginleri öldürüldü, kitapları yıkıldı. herkes arap gibi konuşmaya, arap gibi düşünmeye zorlanıyordu. artık türk dili karışıyordu, bozuluyordu. birçok türk hükümetlerinde bilim dili arapça, yönetim dili farsça idi. karamanoğlu mehmet bey, türk dili ölüyor diye bağırdı. yönetimden farsçayı kaldırdı, yerine türkçeyi koydu. ama bundan sonra uzun zaman türkçe işi unutuldu. her okuyan arap gibi okumaya, fars gibi söylemeye başladı. osmanoğulları bu işe hiç el atmadılar, türkçeyi unuttular. yalnız osmanlı yönetiminin son yıllarında dil hareketi türkçülükle başladı."

dilimizde bir "al-el" eki var ki, ad köklerine, kimi zaman da eylem kök ve gövdelerine geniş ünlüyle bağlanarak ad soylu sözcükler üretir. çatal: birbirine çatılmış kolları, dalları olan. çökel: sıvının dibine çöken, tortu. güzel: aslı "gözel". görüşünü uygun, göze hoş görünen. sakal: çenede ve yanaklarda çıkan kıllar. topal: aksayarak yürüyen. şimdi biz bu eki işleterek şu yeni sözcükleri kuruyoruz. doğal: doğadan gelen, doğaya ait. ilkel: ilk yapıda, ilk durumda kalmış olan, iptidaî. özel: öze ait olan, varlığı tek olan, hususî. öncel: önce olan, evvelki. dilimizde bir "elek" eki var ki, genellikle ad köküne geliyor ve ad soylu sözcük kuruyor. söz gelişi: civelek: canlı, neşeli, sokulgan. kabalak: başa giyilen şey, başlık. yatalak: kötürüm, yatağından kalkamayan.

defne ormanı

melih cevdet anday

köle sahipleri ekmek kaygusu çekmedikleri

için felsefe yapıyorlardı; çünkü

ekmeklerini köleler veriyordu onlara

köleler ekmek kaygusu çekmedikleri için

felsefe yapmıyorlardı; çünkü ekmeklerini

köle sahipleri veriyordu onlara

ve yıkıldı gitti likya

köleler felsefe kaygusu çekmedikleri

için ekmek yapıyorlardı; çünkü

felsefelerini köle sahipleri veriyordu onlara

felsefe sahipleri köle kaygusu çekmedikleri

için ekmek yapmıyorlardı; çünkü kölelerini

felsefe veriyordu onlara

ve yıkıldı gitti likya

felsefenin ekmeği yoktu, ekmeğin

felsefesi. ve sahipsiz felsefenin

ekmeğini, sahipsiz ekmeğin felsefesi yedi

ekmeğin sahipsiz felsefesini

felsefenin sahipsiz ekmeği

ve yıkıldı gitti likya

hala yeşil bir defne ormanı altında

yağmurun altında

melih cevdet anday

yirminci yüzyılı yaşadım

ertelenmiş bir yüzyıldı bu

yıkık bir sur yazgımızın uydusu

bekletir ömrü yürüyen ayla birlikte

bırakmaz günün adını koyalım

yanıtsız bir yaşamdı erdemimiz

herkes içindi ve kimse içindi

okunmamış bir yazı, umudu doyuran

duaları düşünmek neye yarar

kurgular tutuşturdu bacalardan

yirminci yüzyılı taşıdım

tedirginliğimizin zorbalığıdır sanrılar

ve tohumun beklenmedik gürültüsüyle

çıplak su gibi yinelenir zaman

gökyüzünde usumuzun dirliği

aklın başarısızlığa uğradığı içtenlik

bir şive gibidir insan, ey öldürülmüş insan

bilinmeyen bir hayvana özgü bir ses gibi

sabırsız testi, hep dolar gibisin

her şeyin sese dönüşeceği bilinemez ki

bilip de diyenimiz yok

yirminci yüzyılı yaşadım

parlak suyunda boğulmuş sahipsiz

insan yeryüzünde durur, bulutlar

bulutlar düşümüzde doludizgin

soylu bir çılgınlıktı gündemimiz

ellerinde oyuk gözlü idoller

yüreğimin yalanını besler üç güzel

bir dağın tepesinde buldum üç güzeli

ama ses yok, sessizlik yok, önce erte yok

bir mezar gördüm içinde kimse yok

yirminci yüzyılı taşıdım

golgota'ya, dirilemem ki

taşlar arasında yabanıl erinç

ölümü diriltiyorduk hep

yaşam tabular arasında bir esinti

mevsimler kurgularla oyaladı bizi

tarlaya bırakılmış bir at gibi

bağlı, yalnız ve özgür

umudumuz sabrın tutamadığı ırmak

umutsuzluğumuz insan kalmak içindi

yirminci yüzyılı yaşadım

dingin karşıtlıkların adını bulmalı

sel gibi kuruyor yaşlılık, gençlik

sanki melekleri gördük uzun saçları

tanrının unutkan kuzgunu idik

nasıl unuturum ey doğa

bana bir diyeceğin vardı, kalakaldım

vaktim yetmedi, ölüm kalım

bütün yüzyılları yaşadım

vaktim yetmedi anlamaya

yirminci yüzyılı taşıdım

atalardan kalma huysuzluk

kuşku, yeryüzü deliliği

kralımız doğuştan yarım

ama tanrımız ara ara idi

yaşayamadım yirminci yüzyılı

kim yaşadı ki kendi yüzyılını

akarsuyun dilinden sezenimiz yok

orpheus'tan sonra ben geldim

giz dönüp baktığımız yerde kaldı

görüp de bilenimiz yok

ah acımasızdır uykusuz soru

delice zeytin yerdi atamız homeros

biz yemezdik, aşılı zeytindi bizimki

suskun arpa, uyur uyanık harlı toprak

ama yüzyılımız hamdı, delice idi

yirminci yüzyılı yaşadık

o çağa bu çağa gömüldük

bir şey var, susar, bakar durur

ölümün soluduğu denizle varolan

gökyüzünden başka çağ yoktur

oysa ne çok geçmiş var ne de çok zaman

ne çok gelecek ne az zaman

benzerlikle karşılaştık, susalım

kapalı bir avuçtur sözcük

neden açıp da sormak ister insan

sorup da dönenimiz yok

hiçbir yüzyılı yaşamadım

tüy kuşun ruhudur, ses teni

hep anlar gibi oldum duvara vuran güneşi

nesne ve bilinç birdir, çağ atlattı beni

bir hoş bilmece içinde yaşadım

dingin ol ruhum, belki uzaklarda

bir yerde nicedir ilk dizeleri

yaratılıyor acıklı destanımızın

çağlar sonra hayranlıkla okunmak için

belki benzer umarsızlığımız kahramanlığa

kalk dostum ormana gidelim

geyik sesleri içine çökelim

yeniden doğuş, kıvanç, uyum

kurgular bir yana, biz bir yana

ilk kez düşünmeden görelim

martılar gibi yağmurun altında

darı

melih cevdet anday

biber çiçeği kokusundaydı gün

değirmi gün, ebemkuşağı saçlarında

göğsünün tacında ses veren

bense darı gibi darmadağındım

saçılmış eteklerinin ayına

korkusuna kelebek ellerinin

dudağının ışığına karışmış

gözlerinin ipeğine ya da

kendi başına, garip, gezgin

zamanı ölçtüm de yitirdim

ve rüzgar bir o yana bir bu yana

koparır durur boşluğunu

yoncalarla, köpüklerle, kuşlarla.

aylaklar

melih cevdet anday

kadınla erkek arasındaki o sahte nezaket kırılsa, her şey konuşulur artık.

siyaset yararlanmak için değildir. siyaset halkın da çıkarına değildir. ondan ne tek tek insanlar, ne de topluluklar yararlanabilir. siyaset insan topluluklarının kaderidir. bu kader birtakım dahilerin elinde arada bir yeniden yazılır ve birtakım bıkkınlıklar giderilerek insanlara yeni bir yaşama ümidi aşılanır. siyaset bir şey için değil, siyaset için yapılırsa güzel olur. siyasetin yararlısı, yararsızı olmaz, dahicesi olur, o kadar.

evrenin, insan için hiçbir özel amacı yoktur. insan türünün çoğalıp gelişmesi, sonsuz zaman içinde, üzerinde durulmaya değmez bir oyundur.

savaş demek politika demek değildir. savaş insanların bir deliliğidir.

büyük işler için de, küçük işler için de serçe parmağımı bile kıpırdatmam. çünkü olayların gidişini değiştirecek bir güç verilmemiştir bize, her şey olacağına varır.

gül mevsiminde tövbe-i meyden benim gibi
zannım budur ki sen de pişmansın ey gönül (nedim)

kan dökücü insanlar, enteresan olmak için güzel sanatlara meraklı görünürler. öyle ince bir ruhta, bu ne şiddet diye şaşılsın isterler. ama ben şaşmam; çünkü kanmam bu yavelere.

annem sağ olsaydı, "bırak da babamla biraz da ben yatayım." derdim. ana babalarla, çocuklar, kız erkek kardeşler arasındaki cinsel ilişki yasağı tümüyle anlamsızdır.

zenci ile yatmamış bir kadın, eksik bir kadındır.

aşkı küçük görür, aşka bir küçük burjuva tutkusu diye bakar. küçük burjuvanın zavallılığını gösteren bir acayipliktir aşk, der.

dünya onun için bir tuzaktı, babamın bütün çabası da bu tuzağa düşmemek için çalışmak, uyanık bulunmak olmuştur. paçayı kurtarmak kaygısı, bencillik, başka bir şey değil.

platon: felsefe, insanların ve toplumların güçlü oldukları çağlarda yararlıdır; zayıf oldukları zamanlarda ise acınacak bir şeydir.

petrol kuyularından da, önce birtakım pislikler çıkarmış, petrol arkadan gelirmiş. benim günlüğüm de öyle olacak. asıl önemli olan düşünceleri yakalamak için, onları örten süprüntüyü çıkarıp atmalı.

irade teorisi yapan bir düşünür, bir tekerleğin orta yeri gibi sakin kalmaya alıştırıyordu kendini. hayat gümbür gümbür dönüyor; ama o, orta yerde istifini bile bozmadan hareketsiz kalabiliyor. gerçekten büyük bir başarı.

yaşamaktan soğumamak için tek çare, daha güzel bir dünya düşünmektir. o dünyayı özlemek ve o dünya için savaşmaktır.

rahattır insanın ilkelerinin olması; her gün, her saat yeni baştan düşünmek zorunda kalmaz çünkü. ama bunun için gerçekten doğru olmalı, içten olmalı; gösteriş diye gütmemeli bu davranışı.

doğanın, insan için -bütün canlılar için olduğu gibi- hiçbir ereği yoktur. etimde, kanımda bir enerji var; bunun işletilmesi gerekiyor, işlemezse bizi bekleyen sadece deliliktir. onun için koşuşuyorum, yorgun düşünceye kadar didiniyorum. enerjimle deliliğim arasında korkunç bir yarışma başladı. bir an dursam, sanki dağılacağım, zerrelerime ayrılacağım, beni bilincimle yaşatan denge altüst oluverecek. bilincimi korumak değil ereğim, onun üstünlüğünü ezmek, egemenliğini ortadan kaldırmak. bilinç, onu baskı altında tutmak için, tutacak kadar gerekli bana. iş arkadaşlarımın, parti arkadaşlarımın davranışlarındaki içtenlik payını, doğruluk payını öyle ince eleyip sık dokumayacağım. görünüşlerin altındakini anlamaya hiçbirimizin gücü yetmez. yeteneğim ne kadar elverirse, o kadarcık bir iş göreceğim ve üst yanına karışmayacağım.

benim içimde hiçbir inanç yok. hiçbir sevgi yok. insanları da, memleketimi de sevmiyorum. şu son yıl içinde ne yaptımsa hepsi zoraki idi. kendimi oyaladım, aldattım; fakat korkunç gerçek ağır bastı sonunda.

eski tiranlar

melih cevdet anday

gecenin elleri küçük

tutar tutmaz yağmurumuzu

göz gibi kabukludur yeryüzü

kurur ıslanıp ıslanıp

gece bir kuşun gagasıdır

yaşamın eski hisarında

koca yaprağı altında sabırsızlığın

geyiklerle kurtlarla uyunur

ve yağmur yalnızlığa ekili düş

yitirmelerin gönülsüz kadını

gider insanı yüzüstü bırakıp

rüzgarını doldurmuş geceye

eski tiranlar yağmur ve gece

deli yasaları yazgımızın

ölmezliğimizin masalı belki

belki merakımızın yankısı

rahatı kaçan ağaç

melih cevdet anday

tanıdığım bir ağaç var

etlik bağlarına yakın

saadetin adını bile duymamış

tanrının işine bakın

geceyi gündüzü biliyor

dört mevsimi, rüzgarı, karı

ay ışığına bayılıyor

ama kötülemiyor karanlığı

ona bir kitap vereceğim

rahatını kaçırmak için

bir öğrenegörsün aşkı

ağacı o vakit seyredin

şiir ve bilim

melih cevdet anday

nobel ödülü sahibi fransız ozanı saint-john perse, washington'da bulunduğu sırada, bir gün einstein, princeton'dan telefon etmiş ona, görüşmek istediğini söylemiş ve karşılaştıklarında şunu sormuş:

"bir ozan nasıl çalışır? bir şiirin düşüncesi nasıl gelir ona? bu tasarı nasıl dönüşür şiire?"

saint-john perse "büyük ölçüde sezgi ve bilinç dışı ile" yanıtını verince de çok sevinmiş. "bilim adamı için de tıpkı öyle" demiş, "bir buluşun, bulgunun oluşumu mantıksal da değildir, anlıksal da. bir anlık bir aydınlanma, bir esinlenme, nerdeyse bir esrimedir bu. elbet bunun arkasından us çözümler sezgiyi, deneyleme ise doğrular. başlangıçta imgelem vardır."

dizeler

gece, yalnızlığımıza çekilen gökperdeyse

şiir, içindeki aydınlığımızdır

(şükrü erbaş)

ben hep sözcüklerle baktım dünyaya

yaralandım sözcüklerle

alıştım sözcüklerin devriyesi olmaya

(metin altıok)

uyuyamayacaksın

memleketin hali

seni seslerle uyandıracak

oturup yazacaksın

çünkü sen artık o sen değilsin

uyuyamayacaksın

düzelmeden memleketin hali

düzelmeden dünyanın hali

(melih cevdet anday)

gezgin büyülüdür fethedilmemişin gizemiyle

savaşçının kargısı sonunda uzlaşır ölümle

sense bedenin ve ruhun acısına adandın ey sürgün

anıtın yok ama ülken her yer

(ahmet oktay)

ah, kimselerin vakti yok

durup ince şeyleri anlamaya

(gülten akın)

hayatın bekleme odasında bir kadın

birbirine benzeyen ölümler biriktirir

çan susar, bir kuş uçar sesinden

camlara kendini yazar bir şair

(ayten mutlu)

bunalıyoruz çocuk bunalıyoruz

biçim veremediğimiz şeylerin

biçimini alıyoruz

(şükrü erbaş)

ayrılık bilmem ne zaman gelir

sen bir okul defteri getir bana

çünkü sadece yazmak tesellidir

çektiğiniz acıya bu dünyada

(ahmet oktay)

denizin uzaklardan getirdiği

yabancı, anlamsız bir şeyim

(melih cevdet anday)

aşkın kuramı olmaz

yalnız eylemi vardır

(ferit edgü)

sağ olasın amerikan sigarası

sağ olasın ara kültür

ezik heves, görgüsüz para, özenti ve şımarıklık

kimliksiz, adressiz, mihrapsız halk

(şükrü erbaş)

dolaşıyorum ne zamandır

kalbimde bir gül kesiği

(ahmet oktay)

bulutlardan başka bir şeyin hareket etmediği

bu esmer, bu yılgın, bu sağır düzlükte

silinir her gün biraz daha yaşamla ölüm arasındaki çizgi

(şükrü erbaş)

aşkın kışlası yataktır

aşk her zaman çırılçıplaktır

(ferit edgü)

uzun lafın kısası

andre luguet: hayatta en karanlık saat bile altmış dakikadan fazla sürmez.

boccaccio: en süslü, en cicili, en alacalı giysiyi sırtına geçiren, herkesten daha çok saygınlık kazandığını sanıyor. bilmiyor ki, bu giysiler pekala bir eşeğe yaraşır; ama saygınlık kazandırmaz eşeğe.

halil cibran: aşk, derinliğinin farkına, ancak ayrılık saati gelip çattığında varır.

ernesto sabato: dünyayı asla sevemedim ve insanlardan hep tiksindim; özellikle de insan kalabalıklarından. yazları plajlar en katlanamadığım yerlerdir.

jean baudrillard: her hayvanda sizi küçümseyen bir insan saklıdır; her bilgisayarda canı sıkılan bir insan saklı olduğu gibi.

konstantin fedin: şaka ve gülme asla boşa gitmez; bunlar dünyanın en iyi eğitimcileridir.

algernon sydney: hiçbir yasa, ortaya çıkabilecek her duruma tam uyacak kadar mükemmel değildir.

melih cevdet anday: yaşamaktan soğumamak için tek çare, daha güzel bir dünya düşünmektir. o dünyayı özlemek ve o dünya için savaşmaktır.

pascal: hayatımızı seve seve feda ederiz; yeter ki başkaları bundan bahsetsinler.

choderlos de laclos: para insanı mutlu etmez; ama kabul etmeli ki mutlu olmasını çok kolaylaştırır.

salman rushdie: insanlarda zevk diye bir şey yoksa, her şeyin en iyisi bile boşuna.

şevket rado: soğuğa dayanmanın en emin çaresi soğuğu sevmektir, derler. hayatın güçlüklerine katlanmanın en sağlam yolu da hayatı sevmektir.

uzun lafın kısası

konfüçyüs: iyilikseverlik, bütün insanları sevmektir. bilgi, insanları tanımaktır.

tagore: bir insan ne kadar büyük olursa olsun bir ülkenin kaderine hükmedememeli.

andre maurois: bir kadının bizde uyandırabileceği düş kırıklıklarının en kötüsü, bizi rakiple düş kırıklığına uğratmasıdır.

cicero: adaletten yoksun olan hiçbir şey ahlaken doğru olamaz.

bilge karasu: siz kadınlar bir şeye bağlanınca kusurları mil olup gözünüze çekilse gene de görmezsiniz.

oscar wilde: hiçbir şey yapılmaya değmez, dünyanın yapılamaz dediklerinden başka.

ernest hemingway: başkasından üstün olmanın onurlu bir yanı yoktur; asıl onur, kişinin eski halinden üstün olmasından gelir.

salah birsel: insanları en iyi nişanlar uyutur.

henry david thoreau: insan vazgeçebildiği eşya oranında zengindir. lüks ürünlerin ve sözümona bize rahat yaşamlar sunan hizmetlerin çoğu, hiçbir biçimde vazgeçilmez değildir. bütün bunlar insanlığın gelişimine ket vurur.

jeannette walls: eğer emin değilseniz, muhtemelen kötü bir fikirdir.

alfred north whitehead: bir toplumun gerçeği, sözü edilemeyen şeylerde yatar.

melih cevdet anday: benim içimde hiçbir inanç yok, hiçbir sevgi yok. insanları da, memleketimi de sevmiyorum. şu son yıl içinde ne yaptıysam hepsi zoraki idi. kendimi oyaladım, aldattım; fakat korkunç gerçek ağır bastı sonunda.

türk şiiri, modernizm, şiir

hasan bülent kahraman

her klasik evrenseldir; ama her evrensel klasik değildir.

kitaplar bir tür tanıklıktır. hayatı kitaplar aracılığıyla ve daima eksilerek yaşıyoruz. bu, okuma için de böyledir. hiçbir okuma katmaz ve artırmaz. mutlaka ayıklar, dışlar ve eksiltir.

maksim gorki: yaşam eylemdir ve yaratmaktır. yeryüzünde yaşayan insanın ulaşmak isteyeceği en son erek yeryüzünde yaşamak mutluluğudur.

herbert s. gershman: gerçeküstücüler arayanlar olmaktan çok bulanlardır.

preston davie: gerçeküstücülerin tapındıkları tek tanrı kendi yarattıkları "anlaşılmazlık" imgesidir. insanlık, yeryüzünde bir arada bulunan tüm olguları, "düzen" ölçütlerine göre değerlendirmekte ve "gizemli olan"ı da bu çerçevede tanımlamaktadır. bu "gizemlilik" tanımı doğal bir basitleştirmeyi ve sadeleştirmeyi içerir. bu nedenle, gerçeküstücülere göre, anlaşılmazlık, "düzendışı olmak"tır.

hegel: gerçek olan akla uygundur; akla uygun olan gerçektir.

melih cevdet anday: özgür olabilmek için kendi kendimizi seçmemiz, sonra da bunu eylemlerimizle göstermemiz gerekiyor.

melih cevdet anday: gelecek beklenen değil, yapılan, yaratılan bir şeydir. bizi mistik'ten ayıracak olan bilinçtir. yarın, bugünün içindedir, dünyamızın bir parçasıdır. tıpkı dün gibi.

martin heidegger: insan varoluşu kökten ozancadır.

manfred halpern, özellikle islam toplumlarında önce tanrı, sultan, daha sonra aile, yerel önderler gibi kimliklerin kişilikleri aştığını, kişilerin kendilerini bu kimliklerle ortadan kaldırdıklarını söylüyor. halpern'in daha da ilginç bir gözlemi şudur: "bu tür toplumlarda, kişilerin değişmesine karşılık dizge sürmekte, kimliklerin değişmesine karşılık tavırlar aynı kalmaktadır." "bu nedenle" diyor halpern, "bu tür toplumlarda en sürekli olan kesim 'köleler'dir."

ece ayhan'ın şiiri adeta içine sokulan çubuğun eğri göründüğü su kütlesi gibidir. su, aynı sudur; çubuk, aynı çubuk; fakat her şeye karşın suyun içindeki çubuk kırık, eğri görünmektedir.

maurice merleau-ponty: insan algısı dünyaya dönüktür; oysa hayvanlar yalnızca bir çevreyi algılarlar.

her kurumsal yapı bir iktidara, her iktidar bir somutluğa tekabül eder. bu, dille ilişkilendirildiğinde daha çok böyledir. dil, hem kendisi doğrudan iktidar olan hem de iktidarın en önemli kurucu aracıdır. söze, dolayısıyla da dile dayanmayan iktidar olamayacağı gibi, günlük dil sıradan erkin büyük destekçisidir.

jacques lacan: i like to leave the reader no other way than the way, in which i prefer to be difficult.

s. lotringer: to write a book is an certain way to abolish the preceeding one.

uzun lafın kısası

salah birsel: her şahın işi, eninde sonunda iyi bir piyade ile biter.

andre malraux: yoksullar savaşmaya kararlı olduklarında zenginleri her zaman yenerler.

bhartrihari: kadın kalbi, aynadaki bir hayale benzer. yakalayamazsın. ruhu keçi yolları gibi eğri büğrü. nereye götüreceği bilinmez.

konfüçyüs: insanların yanlışları, sınıflarının özelliğidir.

chuck palahniuk: seks yaparken bir erkeğe annesini sorarsanız büyük patlamayı sonsuza kadar geciktirebilirsiniz.

ernest hemingway: erkek yenilgi için yaratılmamıştır. erkek mahvedilebilir ama yenilmez.

harper lee: bir avın peşinde koşarken yapılacak en iyi şey, avı kendi haline bırakmaktır. hiçbir şey söylemeyince mutlaka meraklanır ve ortaya çıkar.

melih cevdet anday: ana babalarla, çocuklar, kız erkek kardeşler arasındaki cinsel ilişki yasağı tümüyle anlamsızdır.

oscar wilde: kaba gücü bir noktaya kadar anlarım; ancak kaba mantığa katlanılamaz.

tacitus: iyilikler insana, karşılığını verebileceğini sandığı sürece hoş gelir. bu ölçüyü aştılar mı onları minnetle değil nefretle karşılarız.

george sand: şefkat ve özverili bir dostluktan başka her şey geçicidir.

wolfgang günter lerch: sahtekarlar gerçek anlamlarını asla kavrayamadıkları kurallara harfiyen uyarlar.

uzun lafın kısası

bob dylan: yirmi yıl eğitim görürsün, seni gündüz nöbetine alırlar.

cicero: hiçbir şey zenginliği sevmekten daha fazla alçak ve küçük bir ruha özgü değildir.

hegel: gerçek olan akla uygundur; akla uygun olan gerçektir.

ernesto sabato: bir insanın esrarengiz ve hüzünlü bir öyküsü yoksa, varlığının ne anlamı vardır?

melih cevdet anday: doğu toplumu, bireyin doğmadığı toplumdur.

jeannette walls: hayat, başka insanların senin hakkında söylediklerini kafaya takmayacak kadar kısadır. 

otto rank: gerçek hastalık olmadan gerçek iyileşme olmaz.

algernon sydney: bir kişinin halkın iyiliği ve onların özgürlüklerini korumak için, hukukun üstünde keyfince yönetmesini sağlayacak mutlak bir güce sahip olmasını istemekten daha saçma bir şey olamaz; çünkü böyle bir gücün olduğu yerde hiçbir özgürlük yaşayamaz.

andre maurois: kadınların ahlakı yoktur; yaşama biçimleri sevdikleri kişilere bağlıdır.

tagore: haksızlığa boyun eğen de haksızlık yapan gibi suçludur; çünkü dünyadaki tüm kötülüklerin nedeni odur.

salman rushdie: hayatımızdaki en önemli olaylar biz orada yokken olur.

yamamoto tsunetomo: para puldan başka bir şey düşünmeyen insan şerefe önem vermez. şeref düşüncesi taşımayan insan sefildir.

uzun lafın kısası

alain: hayatı ne kadar yoğun yaşarsak onu kaybetmekten o kadar az korkarız.

yılmaz güney: herkesin yüreğine insanca yaşamanın ateşi düşecektir bir gün. işte o zaman yangın büyüyecek, önü alınmaz olacaktır.

tahsin yücel: bulmak, iyiyi aramayı bırakmak için bir neden değildir.

ernesto sabato: bazı insanlar dar görüşlü, kirli ve ikiyüzlü olduklarının farkına varana dek kendilerini özel sanabilirler.

boris vian: kızlar yüzünden ağlamamalı insan. hiçbir kız buna değmez.

yılmaz odabaşı: aşkın kavgasını veremeyenler, hiçbir şeyin kavgasını veremezler; aşkın özgürlüğünü yaşamayan ve yaşatmayanlar ise hiçbir özgürlüğü hak edemezler.

jeannette walls: hayattaki en önemli şey, nasıl düşeceğini öğrenmektir.

ömer hayyam: açık seçik ve meselsiz konuşmak gerekirse -bizler tanrı'nın elinde birer oyuncağız; -kulluk yarışında bizimle dalga geçilir, -sonra da teker teker hiçlik kutusuna geri döneriz.

melih cevdet anday: dünyadaki şiddet, evdeki şiddetin bir uzantısıdır.

salman rushdie: biraz şüphe o kadar da kötü değildir. kendinden kesinlikle emin olan adamlar korkunç şeyler yaparlar. kadınlar da öyle.

comte de lautreamont: denizin bütün suyu, düşünsel bir kan lekesini yıkamaya yetmez.

yann martel: mantık en iyi alet kutusudur. gerçeğin bilimsel açıklamasının dışına çıkmak için geçerli bir dayanak ve kendi deneyimlerimiz dışında bir şeye inanmak için sağlam bir neden yoktur.

kardelenler

melih cevdet anday

ah ben olmadan görmek isterdim ağacı. ben olmadan koparmak isterdim göğü. ben olmadan öpmek denizi. hiçbir nesne titremeden çıkan ses gibi. çığlık aramaktır olmayanı. kanımızın aydınlığı bir gösterip yolumuzu, bir yitiyor. rüzgarın uzattığı yönü güdüyorum sonra, gözlerim kapalı. baş aşağı edici kokun yetiyor günahı sevmeye. küçücük bir böcek destekliyor beni. geleceğin şarkıları ruhumu okşuyor; herkesin eşit olarak payını almadığı hiçbir şeye el süremem. gözyaşlarının toprağı her gece yarısı bir sevinç sapı uzatıyor sabrın dudağına. yılanların sel baskınını sezmesi gibi, yanılgıların saksılarını yukarı çıkarıyorum, göğün tavanarasına. yazık, hiç suçum yok, geleceği bilmekten başka. kış yaklaşıyor böceksiz yaylayı suskunluğunda bırakmaya. taşların yerini değiştiriyorum ya da yağan karı öpüyorum diz çöküp. ruhumu teslim ediyorum anlamayı aşan erince.