işeyen kalabalığın görünümü

federico garcia lorca

erkekler yalnız kaldı

son geçen bisikletlerin hızını gözlüyorlardı

kadınlar yalnız kaldı

japon yelkenlisinde bir çocuğun ölmesini bekliyorlardı

erkeklerle kadınlar yalnız kaldılar

can çekişen kuşların açık gagalarıyla, düşlere dalarak

yeni çiğnenmiş kurbağayı

delip geçen sivri şemsiyeleriyle

güdük su ağızlarının altında

bin kulaklı bir sessizliğin

ayın şiddetli saldırışına

direnen dar sokaklarda

ağlıyordu yelkenlideki çocuk, yürekler paralanıyordu

her şeyin tanıklığından, uyanıklığından kaygılı

hâlâ kara kara işlerin kaldığı göksel kaldırımlarda da

karanlık adlar, nikel ışınlarla tükürükler haykırıp durduğu için

son iğneyi çaktıklarında susması önemli değil çocuğun

pamuk taçyapraklarında yelin rotası da önemli değil

bir ölüm dünyası vardır çünkü, kendilerini kemer altlarında gösteriverecek

ağaçların arkasında kanınızı donduracak, değişmeyecek denizcileri olan

boştur aramak yolda, gecenin

yolculuğunu unuttuğu girintiyi

pusuda beklemek, paçavrasız

kabuksuz, ağıtsız bir sessizliği

örümceğin minicik şöleni bile çünkü

bütün göğün dengesini bozmaya yeter

ne japon yelkenlisindeki iniltiye çare bulunur

ne de dörtyol ağızlarında ayağı takılan bu gizli kapaklı adamlara

kökleri hep bir yere toplamak için kuyruğunu ısırır kır

otların arasında sürü, doyundurulmamış, uzanmak özlemini arar

ay ışığı, polis memurları, transatlantik düdükleri

kıldan, dumandan ev yüzleri: şakayıklar, çamsakızı eldivenler

gece içinde her şey kırık, her şer yırtık

sessiz, korkunç bir çeşmenin

ey baylar, ey kadıncıklar, ey askerler

budalaların gözlerinde yolculuk etmek gerekecek

gözü kamaşmış uysal kobraların tısladığı açık alanlarda

en serin elmaları üreten kurganlarla dolu topraklarda

gelsin diye ölçüsüz ışık

korktuğu varlıklıların büyüteçlerinin arkasında

bir yanı zambak bir yanı fare bir tek vücudun kokusu

bir iniltinin çevresinde işeyebilen bu kalabalığın yanması için

yahut hiç tekrarlanmayan dalgaların yuvarlandığı ince kadehler içinde

ürküten varlığa gazel

federico garcia lorca

sular yatağını yitirsin istiyorum

rüzgar koyaklarını yitirsin

gece gözlerini yitirsin istiyorum

yüreğim altın çiçeğini yitirsin

öküzler iri yapraklarla konuşsun

solucan karanlıktan ölsün

kurukafanın dişleri ışısın

sarılar ipeği kaplasın boydan boya

görüyorum dövüşüyor sarmaş dolaş

öğle saatiyle yaralı gece

dayanıyorum zehir yeşili bir gün bitimine

ve zamanın incindiği kırık kemerlere

ama parıldamasın arı çıplaklığın

kamışlar içinde açmış kara bir diken

karanlık gezegenlerden ürkeyim, bırak

ama gösterme bana serin belini

sezilmemiş aşka

federico garcia lorca

karnındaki karanlık manolyanın

kimseler anlamadı kokusunu

acıttığını kimseler bilmedi

dişlerinle sıktığın o aşk kuşunu

binlerce acem tayı uykuya yattı

alnının ay vurmuş alanında

o senin kar düşmanı göğsünü

kucaklarken dört gece kollarımla

bakışın tohumların solgun dalıydı

alçılar, yaseminler arasından

aradım vermek için yüreğimde

o fildişi mektupları her zaman diyen

her zaman: acımın bahçesi benim

gövden her zaman, her zaman şaşırtıcı

damarlarının kanıyla dolu ağzım

ağzın ölümüm için söndürdü ışığını

lorca'ya

turgut uyar

[sessiz akan sulara gazel]

ah işte her şey orda

ben severim omuzlarımı bir gün

sırmaları, apoletleri olmasa da

ben severim omuzlarımı bir gün

göçen bir maden direğinin altında

su akar kendir tarlalarından

ah her şeyim

ben severim omuzlarımı bir gün

savaşta, bir başka omuzun yanıbaşında

yatakta bir ince omuzun yanıbaşında

yol uzun, hava sıcak

kırbaçlarım atımı varırım kurtuba'ya

indiğini görürsem bir gün sığırcıkların

ve sürüler halinde, ovaya

insanların dünyayı bölüştüklerini hatırlarım

bir daha

sevişirim ölürüm, savaşırım ölürüm

doldururum çantama kara ekmek ve peynir

varırım kurtuba'ya

[saat beşte, akşamleyin]

ah ellerim ve kalbim

her şey orada kaldı

keçeler keçeler ve portakallar

kireç döktüler yere. kara gözlüm, kalbim

halkımın fakir akşamlarıdır, biliyorum

kanlı bir mendil diye bağlanan gözlerime

kireç döktüler yere

bir duvarın dibinde

bir deppoyun önünde

kiraz ağaçlarına ve sığırcıklara karşı

bir halkın gösterişsiz, sessiz cömertliğinde

ölüm nasıl söylenirse öyle

ispanyol dilinde

ve her dilde

[obras completas]

artık katiyen biliyoruz

halk adına dökülen kan

sapı güldalı güzelliğinde bir bıçaktır

dişlerin arasında

ispanya'da

ve her yerde

düğün

federico garcia lorca

uyansın gelin, düğün günüdür bugün

delikanlılar çalıp söylesin

balkonlar çelenklerle bezensin

uyansın gelin; çiçekli sevgiden, taze bir demetle

uyansın; gövdesiyle, dalıyla ulu defnelerin

uyansın; uzun saçları, kar beyazı gömleğiyle

gümüşlü rugan pabuçları, alnında yaseminlerle

aç; çoban kızı, ay göründü bak

ah; yakışıklı, şapkanı zeytinliğe bırak

uyansın gelin; geliyor kırlardan, şarkılarla düğün alayı

tepsilerde yıldızçiçekleri, badem çörekleri

uyansın gelin; gelin, takmış beyaz çiçekten tacını

damat, bağlıyor sırma fiyonklarını

oğulotu kokusu, uyutmuyor gelini

portakal bahçesinde; kaşıkla örtü, damadın hediyesi

uyan güvercin, şafak aydınlattı karanlık çanları

gelin, gelin, beyaz gelin

bugün genç kızsın, yarınsa kadın

esmerim; aşağı insen, ipek eteğini sürüsen

esmer güzelim; aşağı insen, sabahın çiyli serinliğine gelsen

uyansa hanımcığım, uyansa; gelse dışarı, çiçek yağmuruna

bir gömlek işleyeceğim ona, nar çiçeği kurdeleli

her kurdelede bir aşıkmerdiveni, etrafı biyelerle çevrili

uyansın gelin, düğün günüdür bugün

evinden çıkarken, ey beyaz genç kız

unutma ki bir yıldız gibi parlamaktasın

tertemiz hem bedenin, hem giysilerin

çıkıyorsun kapısından evinin

evinden çıktın işte, gidiyorsun kiliseye

rüzgar çiçek yağdırıyor, kumların üzerine

ah; beyaz genç kız, başörtüsünün danteli

karanlık bir rüzgar sanki

yakışıklı bir atlıydı, şimdi bir kar yığını

dolaştı panayırları, dağları, kadınların kucaklarını

şimdi gece yosunları, taçlandırıyor alnını

annesinin günebakan çiçeği, yeryüzünün aynası

acı zakkumlardan bir haç yerleştirsinler göğsüne

parıltılı ipekten çarşaflarla örtsünler

su inleyip ağlasın, kıpırtısız ellerinde

ah, geliyor dört delikanlı, yorulmuş geniş omuzları

ah, doldurdu dört yakışıklı, ölüm kokusuyla havayı

kaçış

federico garcia lorca

nice nice yitirdim kendimi denizlerde

kulaklarım yeni koparılmış çiçeklerle dolu

dilim sevgiyle, sonsuz acıyla dolu

yitirdim nice nice kendimi denizlerde

yitirdiğim gibi gönlünde birtakım çocukların

bir gece olsun yoktur, bir öpücük verildiğinde

yüzü silik insanların gülümseyişi duyulmasın

bir kişi olsun yoktur, yeni doğmuş bir çocuğa dokunduğunda

atların kımıltısız kafataslarını unutsun

çünkü güller arar alınlarda

sert bir kemik çevren

insan ellerinin de başka bir anlamı yoktur

toprağın altındaki köklere öykünmekten

yitirdiğim gibi kendimi gönlünde birtakım çocukların

nice nice yitirdim kendimi denizlerde

suyu bilmezliğimle arayıp duruyorum

beni yakıp tüketecek ışıklı bir ölümü

uzanmış bir kadına övgü

federico garcia lorca

seni çıplak görmek, toprağı anmak demek

toprak, dümdüz uzanan, atların çiğnemediği

sürüp yeşertmediğim, salt biçim olan toprak

o gümüşten sınıra, geleceğe, kapalı

seni çıplak görmek anlamaktır tutkusunu

ince bir bel arayan yağmurun

yahut, yanağının aydınlığını bulamayan

koca denizin yanıp tutuşmasını

kanlar uğuldayacak yataklarda

ateşten kılıçlarla gelecek

bilmeyeceksin ama nerede gizlendiğini

kurbağa yüreğinin, mor menekşeciğin

kökler birbirine girmiş karnında

dudaklarını, bir gündoğusu, sınırsız

yatağın ılık güllerinin altında

bekliyor sırasını ölüler, gamsız

solea

federico garcia lorca

kız karalar giyinmiş

düşünüyor, dünya ne kadar küçük

ve yürek ne kadar geniş

karalar giyinmiş

düşünüyor iç çekişler, çığlıklar

nasıl da yitiyor rüzgarda

karalar giyinmiş

açık kalmış balkonundan

şafak vakti

gökler dolmuş içeri

ay! ay ay ay ay!

giyinmiş, karalar giyinmiş!

konuşmalar

federico garcia lorca

"ninni yavrum ninni

bekliyor iki koyun seni

biri kara, beyaz biri

istemezsen uyumak eğer

kara olan gelir ısırır seni

ninni yavrum ninni"

tiyatro, bir ülkenin imarı için en anlamlı, en yararlı araçlardan biridir; o ülkenin büyüklüğünü ya da düşüşünü gösteren barometredir. duyarlı ve tragedyadan vodvile kadar tüm dallarda iyi yönlendirilmiş bir tiyatro, halkın duyarlılığını birkaç yılda değiştirebilir; oysa kanatların yerini toynakların aldığı tüketilmiş bir tiyatro bütün bir ulusu zevksizleştirir ve uyutur.

tiyatro bir ağlama ve gülme okuludur. insanların eski ya da yanlış ahlaki değerlerini ortaya koyabildikleri, insan yüreği ve duygularının ebedi kurallarını canlı örneklerle açıkladıkları özgür bir mahkemedir.

"yalnızca metafor üsluba bir ölümsüzlük şansı verebilir."

(marcel proust)

uzun lafın kısası

marcus aurelius: yine bugün bir sahte vekara, bir yalancıya, bir haksıza, bir akılsıza rastlayacağım.

havelock ellis: modern dünyanın dini karmaşasının sebebi, antik kudüs'te bir tımarhanenin olmamasıdır.

lorca: gün oturan bir hayalettir. bütün geceleri sevmek için tek bir günü iyi anla.

richard rorty: eğer özgürlüğe özen gösterirsek hakikat ve iyilik kendi başlarının çaresine bakmayı bilirler.

rene char: dünyaya gelip de ortalığı karıştırmayan insan ne saygıya ne de sabırla karşılanmaya değer.

uwe timm: evin anahtarına sahip olan bir kadına cinsel yakınlık duymak mümkün değildir.

gregory dart: çoğu kez aşkın peşine düştüğümüzde ruh halimiz, satın alınacak bir meta aradığımız zamanki ruh halinin tıpatıp aynısıdır; yani bir tüketici gibi davranırız.

kiran desai: canavarlıklar hep haklı bir davanın görüntüsü altında işlenir.

hubert dreyfus: hayat artık evrendeki ilgi çekici her şeye seyirci kalıp bu tür eğilimi olan insanlarla iletişim kurarak can sıkıntısını def etmekten ibarettir.

john steinbeck: keşke neyin günah olduğunu bilseydim. hiç durmaz yapardım.

isabel fonseca: yerleşik bir yaşantısı olan insanlar gezginlerden, yabancı oldukları için değil, tanıdık oldukları için korkarlar. çünkü onlar, bize aslında kim olduğumuzu anımsatır.

ingeborg bachmann: ruhun güzel yarınıdır, o hiçbir zaman gelmeyen.

saklı su

doğan hızlan

t.s. eliot: bir şiirin hayatımızda karşılığı varsa onu severiz.

jose garcia villa: insan kişiliğinin gelişmesi ve birliğe kavuşmasını ben bir insanın ulaşabileceği en büyük başarı sayıyorum.

yahya kemal: annemin resminden mahrumum. onun bir resmi hayatımın en büyük bir yadigarı olurdu. annemin simasını şimdi iyi hatırlayamıyorum. islam tesettürünün en şedit bir muhitinde doğduğu, yaşadığı ve öldüğü için bir resmini bırakmadan kayboldu.

"çünkü hep böyle olur. bir an gelir, kopar film. umulmadık bir anda tutulur güneş. gece vakitsiz iner." (onat kutlar)

federico garcia lorca: hiç kimse bu zamanda "sanat sanat içindir"e inanmaz. dünya olaylarının bu dramatik anlarında, sanatçı, halkıyla birlikte gülmeli ve halkıyla birlikte ağlamalıdır.

selahattin hilav: gerçekliğin dile getirilmesi büyük şiirin amacıdır.

nazım hikmet: klasik sanatkar, kendi devrinde yenilikçi olandır; yeniyi getirendir. tersine, devrinde yeni olmayan hiçbir sanatkar klasik olmamıştır.

özdemir asaf: her insanın bir öyküsü vardır ama her insanın şiiri yoktur.

sait faik: her insandan korkuyorum. kimdir bu sokakları dolduran adamlar? bu koca şehir, ne kadar birbirine yabancı insanlarla dolu. sevişemeyecek olduktan sonra neden insanlar birbiri içine giren şehirler yapmışlar? aklım ermiyor. birbirini küçük görmeye, boğazlaşmaya, kandırmaya mı? nasıl birbirinden bu kadar ayrı, birbirini bu kadar tanımayan insanlar bir şehirde yaşıyor?

ölümden

federico garcia lorca

ama unutkanlık yoktur, rüyalar yoktur

ten vardır, öpücükler bağlar dudaklarımızı

birbirine girmiş yeni damarlarda

ve ağrısını çeken, sonsuza dek çeker onu

ve kim korkarsa ölümden, sırtında taşır onu

kanlı düğün

federico garcia lorca

herkes kendi yarasını deşmekten hoşlanır.

insan yaşadıkça kavga sürer.

- düğün ne zaman olsun?
- haftaya perşembe.
- kız o gün 22 yaşını bitirecek.
- 22 mi? büyük oğlum yaşasaydı, o yaşta olacaktı. insanlar sustalıyı icat etmemiş olsa, kanlı canlı bir erkek olarak yaşamaya devam edecekti.

beni öldürebilirler; ama kara çalamazlar. gümüş ne kadar parlak olsa da, bazen kararır.

bir şey insanın yüreğine yerleşince kimse onu yerinden sökemez!

seni dinlemeye dayanamıyorum. sesini duymaya dayanamıyorum. sanki bir şişe içki içmişim de güllerde bir yatakta uyuyorum. sesin beni sürüklüyor, boğulacağımı biliyorum, yine de peşinden gidiyorum.

görünü

federico garcia lorca

bir yelpaze gibi açılıp kapanıyor zeytinlikler

gök yıkıldı yıkılacak

ve karanlık bir yağmur

soğuk yıldızlı

ırmağın kıyısında

gölgeler, kamışlar titriyor

buruşuyor kül rengi hava

çığlıklarla yüklü zeytin ağaçları

tutsak bir kuş sürüsü

upuzun kuyruklarını sallıyor karanlıkta

profil

federico garcia lorca

yürek

bu istek çeşmesi

yitiyor

gün oturan bir hayalettir.

bütün geceleri sevmek için tek bir günü iyi anla

hangi ay toplayacak

senin kireçli, zakkumlu acını

çığlık

bir servi gölgesi bırakıyor rüzgârda

kız karalar giyinmiş

düşünüyor, dünya ne kadar küçük

ve yürek ne kadar geniş

ne sen, ne ben nasıl olsa

hazır değiliz karşılaşmaya

ölüm

başında solmuş portakal çiçekleri

bir yoldan gidiyor

günlüğün

beyaz dumanı üstünde

köstebeğe benzer bir şeyleri var elin

ve kararsız bir kelebeğe benzer

gece yürümeyi sevmiyorum

gece uyumak içindir

sular yatağını yitirsin istiyorum

rüzgâr koyaklarını yitirsin

yosunlu kanatları vardır ölülerin

iki sülündür kulelerden uçan

temiz ve bulutlu rüzgârlar

ve gün bir oğlandır sustukça yaralanan

en küçücük bir el bile

kıramaz suyun kapısını

ne kadar uzağım senden

seninleyken

ne kadar yakınım ana

sen gittiğin zaman

aşk, taşa kazılmış belirsiz bir yüzdü

unutuş, bir monokl üstünde üç damla mürekkep

bitkilerin yaprakları, özleri bulutlarda

çiçeksiz bir sap çölü

boştur aramak yolda, gecenin

yolculuğunu unuttuğu girintiyi

pusuda beklemek, paçavrasız

kabuksuz, ağıtsız bir sessizliği

örümceğin minicik şöleni bile çünkü

bütün göğün dengesini bozmaya yeter

ırmaksı bir çıplaklığı arıyordun sen

tekerleği yosuna bağlayacak boğayla düşü

acının atasını, akçiçeğini ölümümün

gizli ekvatorunun yalımlarında inleyen

yaşamaktan uzak durulabilecek kıyıları var göğün

ve birtakım gövdeler kendini yenilememeli şafakta

ölü tuzlalar boyunca

unuttum seni sevdiğim

kim dilerse bir yürek

unutuşumu istesin benden