bir buluşma

milan kundera

gariptir, en çok gülen roman kişileri, mizah duygusu en gelişmiş olanlar değil, aksine en gelişmemiş olanlardır.

"hiç kuşku yok, biz de etiz, fiilen kasaplık hayvanız. kasaba her gittiğimde, hayvanın yerinde kendimin olmayışını şaşırtıcı bulurum." (francis bacon)

louis-ferdinand celine: insanların can çekişmesinde kötü olan tantanadır. insan ne olursa olsun hep sahnede. en basit insan bile.

tekrarın skandalı daima unutuşun skandalı tarafından merhametle silinir (unutuş; anıların -büyük bir romanın ya da kıyımın anısı kadar, sevilen bir kadının anısının da- gömüldüğü o dipsiz çukur).

büyük romanların kahramanlarının çocuğu yok. nüfusun ancak yüzde birinin çocuğu yoktur; ama büyük roman kahramanlarının en azından yüzde ellisi, roman bittiğinde çocuksuzdur. bu kısırlık, romancıların bilinçli bir niyetinden kaynaklanmaz; roman sanatının -ya da bu sanatın bilinçdışının- ruhu, üremeyle bağdaşmaz.

bazı romancıların ortak bellekte "büyük adam" sıfatıyla yer almaları, tarihsel rastlantıların sonucundan başka şey değildir ve kitapları için de her zaman bir felakettir.

hepimiz edebiyat tarihinden söz ederiz, bilgimizden şüphe etmeden referans gösteririz; ama ortak bellekte edebiyat tarihi somut olarak nedir? binlerce okurun tamamen rastlantı sonucu oluşturduğu parça parça resimlerin birbirine eklenmesinden oluşan bir yamalı bohça. böylesine puslu ve yanıltıcı bir belleğin geçirgen ikliminde hepimiz kara listelerin, onların keyfi ve doğrulanamaz hükümlerinin insafına kalmışız; aptalca şıklıklarını taklit etmeye hep hazırız.

büyük ustaların biçimsel yenilikleri daima bir ölçülülük barındırır; gerçek mükemmellik böyledir; yenilik yalnızca küçük ustalarda kendini fark ettirmek ister.

carl gustav jung: duygusallık şiddetin üstyapısıdır.

vera linhartova: yazar her şeyden önce özgür bir insandır ve bağımsızlığını her tür kısıtlamaya karşı korumak, diğer meselelerin hepsinden önce gelir. şu anda ezici bir iktidarın dayatmaya çalıştığı anlamsız kısıtlamalardan değil -iyi niyetli oldukları için kurtulunması daha zor olan- memlekete karşı görev duygularından güç alan kısıtlamalardan söz ediyorum.

bilanço döneminde en ıstıraplı yara, kopmuş dostlukların yarasıdır ve bir dostluğu siyasete kurban etmek kadar aptalca bir şey yoktur.

stalin döneminin ünlü duruşmalarında beni en çok dehşete düşüren şey, komünist devlet adamlarının, dostlarının idamını soğukkanlılıkla onaylayarak kabul etmeleriydi. çünkü hepsi dosttu; bununla, birbirlerini yakından tanıdıklarını, birlikte zor anlar, sürgünler, baskılar, uzun siyasi mücadeleler yaşamış olduklarını kastediyorum. dostluklarını nasıl kurban edebildiler; hem de bu kadar ölümcül bir kesinlikle?

savcılar döneminde hayat ne demektir? yanıltıcı görünümüyle, ardında gizlenen suç'u örtmeyi amaçlayan uzun bir olaylar dizisi. kılık değiştirmiş suç'u yakalamak için, monografi yazarının hafiyelik yeteneğine ve bir ispiyoncu ağına sahip olması gerekir. yüksek alim mertebesini kaybetmemek için de, sayfa altlarında ihbarcıların adlarını sıralaması gerekir; çünkü bilimin gözünde bir dedikodu, bu şekilde doğruya dönüşür.

bütün büyük modern romancılar, romanın bütünlüğünü sağlamak için artık vazgeçilmez bir temel olarak görmedikleri romanın hikayesiyle, "story" ile biraz mesafeli bir ilişki kurmuşlardır.

insan bir başkasıyla yüz yüzeyken, asla kendi gibi olma özgürlüğüne sahip değildir; birinin gücü, diğerinin özgürlüğünü sınırlar. oysa bir hayvanın karşısında kimse odur. zalimliğinde özgürdür. insanla hayvan arasındaki ilişki, insan hayatının sonsuz fonunu oluşturur; onu hiçbir zaman terk etmeyecek bir aynadır (korkunç bir aynadır).

sağ ve sol

nihat genç

sağcılar anadan doğma keloğlandır, otoriteye bağımlı, şansa, tesadüfe inanan, kazanmak için bu hayatta, mutlaka bir yol aranıp bulunabileceğine safça inanırlar. solcular, anadan doğma tilkidir. planla, akıllarıyla hareket eder, otoriteden nefret eder, fazlasıyla kritik yaparlar, bu yüzden bin parçaya bölünür, her şeyi eleştirerek hayatta yaşanacak bir şey bırakmazlar, elinden tutunacak hiçbir değer, umut kalmaz. sağcılar malkoçoğlu gibi fedai filmlerine, solcular tek başına bağımsız yaşayan kovboy filmlerine hastadır.

içinde fatih, kanuni, mustafa kemal, selçuklular, savaşlar dolu milli tarih tezlerinin ağır müfredatları mütevazı ölçülerle çekilmeli. yerine, ağırlıklı olarak ovalarımız, ürünlerimiz, akarsularımız, denizlerimiz, bitkilerimiz, ürünlerimiz ve endüstrilerimizle yepyeni bir coğrafya, yepyeni bir kültür teziyle yeni bir tarih yazmak zorundayız. imf ve kim, hangi niyetle masamıza gelirse gelsin, "bütün dünya bizi sikecek" korkusuyla götümüzü büzüp oturmaktan başka işe yaramıyor bu tarihçi ideolojiler. bu milli tarihçi, bu avcı ideolojiler, imf ve serbest piyasaya karşı oldukları bu yüzyıllık sloganlarla, ancak batı'nın kapatması, metresi, cariyesi, orospusu olurlar.

dünyanın tüm okullarında, tüm beden eğitimi derslerinin ilk dersi, "takla" atmayı öğretmektir. çünkü, bebekler yürümeyi öğrenirken önce düşmeyi öğrenir. bir sporcu düşmeyi bilmezse, takla atmayı refleks haline getirmezse, bodoslama, yüzükoyun yere düşer. aydınlarımız iki yüzyıldır, şahlanmayı, ayağa kalkmayı öğretiyor ve her nesil kollarını, ayaklarını kırıyor. bakın hâlâ, istanbul'un fethini öğretiyorlar. bu nesle birileri "düşmeyi" öğretsin. bir tarafımızı kırmadan "düşebilmek."

kesişme noktası

~the curious case of benjamin button

bazen kesişme noktasındayızdır ama farkına varmayız. tesadüfen ya da bilerek ayarlanmış da olsa bu konuda yapabileceğimiz bir şey yoktur.

paris'te bir kadın alışverişe gidiyordu. ama mantosunu unuttuğu için onu almak üzere geri döndü. mantosunu aldığında telefon çaldı, durup açtı ve birkaç dakika konuştu. kadın telefonda konuşurken daisy, paris opera binasında gösteri için prova yapıyordu. o prova yaparken kadın telefonu kapatıp dışarı çıkarak taksiye bindi. önceki müşterisini bırakan taksi şoförü bir fincan kahve içmek için mola vermişti. bütün bunlar daisy prova yaparken oldu. önceki müşterisini bıraktıktan sonra kahve molası veren taksi şoförü şimdi bir önceki taksiyi kaçıran alışverişe giden kadını almıştı. taksi, saatini kurmayı unuttuğu için işe gitmek üzere evden her zamankinden 5 dakika geç çıkan adam karşıdan karşıya geçtiği için durmak zorunda kaldı. işe geç kalan adam karşıdan karşıya geçerken daisy provayı bitirip duşa girmişti. daisy duş alırken, taksi de kadını, tezgahtar kızın erkek arkadaşından ayrıldığı için hazırlamayı unuttuğu paketi almak için girdiği butiğin önünde bekliyordu. paket hazır olduğunda taksiye dönen kadının önüne bir kamyon çıkmıştı. bu sırada daisy giyiniyordu. kamyon yoldan çekildiğinde taksi harekete geçti. bu sırada daisy giyinmiş, ayakkabısının bağı çözülen bir arkadaşını bekliyordu. taksi trafik ışığında durduğunda daisy ve arkadaşı tiyatronun arka kapısından çıktı.

sadece bir şey farklı olsaydı, o ayakkabı bağı çözülmeseydi, o kamyon daha önce geçseydi ya da o paket hazır olsaydı; çünkü kız erkek arkadaşından ayrılmamış olsaydı ya da o adam saatini kurup 5 dakika önce kalksaydı ya da o taksi şoförü kahve molası vermeseydi ya da kadın mantosunu unutmasaydı ve bir önceki taksiye binseydi daisy ve arkadaşı karşıdan karşıya geçerken taksi de onları geçip gidecekti. ama hayat kimsenin kontrol edemediği yaşamların ve olayların kesişiminden ibarettir. o taksi geçip gitmedi ve o şoförün bir anlığına dikkati dağıldı ve taksi daisy'e çarptı ve daisy'nin bacağı 5 yerinden kırıldı. terapiyle ve zamanla tekrar yürüyebilecekti ama bir daha asla dans edemeyecekti.

uygarlıkların grameri

fernand braudel

uygar alan, çoğu zaman bir sahil şeridiyle sınırlıdır.

geçmişi, tekrarlanması olanaksız yüce olayların ve eşi bir daha gelmeyecek yüce kişilerin mucizelerinin bir toplamı olarak göstermek, sonunda eğitimden geçenlerin çoğunun geçmişi bir kader olarak algılamalarına yol açar; bu da bugünü itirazsız yaşama ve yaşatma ortamının hazırlanmasına önemli bir katkıda bulunur.

islam öncesi arabistan, homerosvari bir çağ yaşamaktaydı: şiir orada kulakları ve kalpleri açmaktaydı.

"zihnini serbest bırak ve bir dağ çağlayanının içindeki bir top gibi ol." [zen]

türk egemenliği, balkanlar ve yakın doğu'da aşikar bir maddi refah ve hızlı bir nüfus artışıyla çakışmıştır. istanbul'un 1453'teki nüfusu herhalde 80 bindir. 16. yüzyılda asıl istanbul, pera ve üsküdar'ın toplam nüfusu 700 bindir. bütün büyük kentler gibi, çok büyük bir lüksle korkunç bir sefaleti bir arada barındıran bu başkent, osmanlılar döneminde ışıklarını uzaklara saçan, süleymaniye gibi muazzam camilerin planlarını ihraç eden bir imparatorluk uygarlığının haset edilen modellerini sağlamıştır.

jacques berque: hem araplar hem de yahudiler tanrının halklarıdır. aynı anda tanrının iki halkı; bu, diplomatlara ve genel kurmaylara çok fazla gelmektedir. bu bitmez tükenmez çatışma, her ikisi de ibrahim'den türeyen, aynı tektanrıcılıktan ötürü soylu hale gelen hasımların birbirleriyle yeğen olmalarından kaynaklanmaktadır.

araplar ve yahudiler, batı karşısında zıt yollar izlemişlerdir. yahudiler, diaspora'da batılıların tekniklerini kaptıkları kadar, kendi cemaat ülkülerini de korumuşlardır. kendi topraklarında kalan araplar ise, istilaya uğramışlar, çözülmüşler, kabaca kendileri olarak kalma ayrıcalığına veya talihsizliğine uğramışlardır. bugünkü olanakların eşitsizliği, davranış ve söylem zıtlaşması buradan kaynaklanmaktadır.

"yolundaki bütün engelleri temizle. eğer yolunun üstünde buddha'ya rastlarsan buddha'yı öldür. atana rastlarsan atanı öldür. annene ve babana rastlarsan anneni ve babanı öldür. akrabana rastlarsan akrabanı öldür. kendini ancak böyle kurtarabilirsin. prangalarını ancak böyle kırabilir ve özgür olabilirsin." [zen]

"islam, marksizme, hristiyanlıktan daha zorlukla direnecektir; çünkü dünyevi ile ruhaniyi henüz ayıramamaktadır. ruhani alan, komünistleşmiş müslüman bir toplumun teknikçi maddileşmesi ile birlikte hareket etmeye daha kolaylıkla eğilimlidir."

koridor

iain banks

hepimiz kendi fabrikamızda bir koridora girdiğimize, kaderimizin belirlendiğine (düş veya kabus, yavan veya ilginç, iyi veya kötü) inanabiliriz; ama bir kelime, bir bakış, bir boşluk; her şey onu tamamıyla değiştirebilir ve mermer sarayımız bir lağıma, fare deliğimiz altın bir salona dönüşüverir. varacağımız nokta aynıdır; ama hepimizin yolculuğu -seçsek de seçmesek de- farklıdır ve biz yaşayıp büyüdükçe değişir. ben senelerce önce bir kapının arkamdan kapandığını düşünmüştüm; meğer hala kadranın üzerinde yürüyormuşum. şimdi kapı kapanıyor ve yolculuğum başlıyor.

karıma altıncı evlilik yıl dönümü armağanı

hasan hüseyin korkmazgil

silahımsın

başım havalarda gezerim

en yıkık günlerimde bile

atımsın

ölümü çiğnetmedin düşmanıma

karanlıkta kurşun yağarken üstüme

karımsın

dölümü paylaşan tarlamsın benim

kollarımda uyuttuğum geceler seni

göğsüne sığındığım geceler senin

öfkemi bir tabanca gibi denediğim geceler sende

kulaç atmışçasına kızılırmak'ta

yorulup düştüğüm geceler senden

ve ilk görüyormuşum gibi baktığım gözlerine

kızıltılı sonbaharlar

alabulut yazlar

tren tren yolculuklar

seni ben

ekmek paramız olmadığı günlerde de gördüm, yiğittin

seni ben

korkunun kara tırnaklı titrek elleri

bileklerime bir hayalet gibi sarıldığı günlerde de gördüm, yiğittin

seni ben

zorlayıp o peygamber köşkünün kapılarını

hücreme temiz çamaşır ve sigara

ve selam yolladığın günlerde de gördüm, yiğittin

bir çift ateş karanfil

bir dost kitap

ve bir bardak su gibi beklediğin günler de oldu hasta

yatağımın başucunda, yiğittin

soframızda kuşsütü balık yumurtası yoksa da

işçi ellerinin tadı

aydın gözlerinin balı var

ne zaman kekik koksa

gül koksa çamaşırlarım

elma erik ceviz zeytin portakal

anam koksa çamaşırlarım

ucuz çamaşırlarım

ucuz sabunlarda ellerini anımsarım

ellerin

canım karım ellerin

yaban güllerine mısırlara pırnallara değen ellerin

ellerin

canım karım ellerin

iki taştan bir un eden ellerin

ve göller bölgesi'nin gül bahçelerinden gül toplar gibi haziranda şafakta

çetin kitaplardan bal toplayan ellerin

canına okumuşlar ekmeğimizin

zincire yatırmışlar delikanlı günlerimizi

kan etmişler ellerimizi

kan etmişler düşlerimizi

canım gülüm

kan

gayrı bize ölüm yok

kavgayı

şiiri

ve seni çok seviyorum

hagakure: saklı yapraklar

yamamoto tsunetomo

düşünce anında söylenmelidir. muhakeme bile uzun sürerse, kokuşur.

gerçekleşmeyecek hiçbir şey yoktur. insan aklına koyduktan sonra, gökleri bile istediği gibi yönlendirebilir. olmayacak şey yoktur. bir şey olmuyorsa, bu kişinin yüreksizliğinden kaynaklanır. gayret etmezseniz, gökleri hareket ettiremezsiniz.

"deha geç olgunlaşır."

söz söylemenin can alıcı noktası konuşmamaktır.

köklerinizi sarsılmayacak şekilde yerleştirirseniz, dallarınızdan uçup gidenler olsa bile, aklınıza gelmemiş bir şeymiş gibi sıkıntıya düşmezsiniz. elbette dallarınıza düşen önemli işler de vardır. yapmanız gereken işlere göre yararlı olurlar.

karşılıklı olarak, can pahasına birliktelik devam edebiliyorsa, artık o ilişkiyi kimse bozamaz.

parayı ararsan bulursun; bulamayacağın şey insandır.

"iyi şeyler yapmak, sıkıntılara göğüs germektir. sıkıntılara göğüs geremezseniz her şey kötü sonuçlanır."

hatasız insan, meselelerle karşılaştığında geri durup beklemeyi bilen insandır. insan vakarını korumalıdır.

iyi şeylerin bile aşırısı kötüdür.

dört tür hizmetkar vardır. önce atik sonra hantal, önce hantal sonra atik, sürekli atik ve sürekli hantal. bunlardan sürekli atik olanlar, söyleneni çabuk kavrar, işlerini iyi yaparlar. bunlar yükselirler. önce hantal sonra atik olanlar, emir ilk verildiğinde hemen kavrayamazlar; ama işlerini çabuk hallederler. önce atik sonra hantal olanlar, emir verildiğinde kavramış gözükürler; ama işi geciktirip bir türlü tamamlayamazlar. böyleleri çoktur. geri kalanlar da sürekli hantal olanlardır.

zaferin nasıl kazanılacağı anlatılarak öğrenilmez.

görgü kurallarının özü, başta ve sonda hızlı, ortalarda ise sakin davranmaktır.

düşmanla yüzleşmek, karanlığın içine dalmak gibidir. o an biraz sakinleşirsen, solgun bir ay ışığı gecesi gibi olur. sonra saldırırsan, yara almazsın.

bir yönü anladığında, sekiz yönü anlamış olursun.

her sabah, bedeninizi ve zihninizi sakinleştirip ok, tüfek, kargı ve kılıçla lime lime edildiğinizi, dalgalara kapıldığınızı, yangının içine daldığınızı, yıldırım çarptığını, dibi görünmez bir uçuruma yuvarlandığınızı, hastalıktan ölüm ve şehadetle ölüm anını düşünerek, aksatmadan zihninizde ölün.

güz fotoğrafları

gülten akın

bir yerlerde sürgit yapılan bir şeyler

kımıldamaktadır

bitenleri vardır, durur orda, olduğu yerde

çekilmeyi bekler ya da resimlenmeyi

öyle sanılır

güzün bir yanında o çini soba

kendini kaçıran mavileriyle

öte yanı yağmur

bitmiş ve fotoğrafı çekilmiş bir kuzineyse

kış mutfağında

hiç de sessizce durmuyordur

çünkü açık bir pencereden girmiş

girmeyle birlikte kendini

duvardan duvara çarpan

birçok dövme kuşu izliyordur

kanatları gagaları kan revan

bir de seni seviyorum fotoğrafı

neden sen yoksun içinde unutmuşum bunu

atmışsın kendini çerçeveden dışarı

kurşun gibi ağıp göklerimize

süssüz ve katkısız kendin olarak

dönüyorsun

yaşıyor böylece seni seviyorum fotoğrafı

akşamlar serindi üşürdük, değil de

öteki

onun ardındaki

kırığım ve yaşlıyım nasıl onarsam kendimi

bir de saklanmak var kırılan yerlerden içeri

yırtarım, görmesinler

ne yapsam onmuyor ne yapsam

iyi çıkmıyor kendiminki

seks

paulo coelho

erkekler de kadınlar da seks gücünün karşısında aşırı kırılgan olurlar; çünkü seks sırasında haz ve korku eşit olarak duyumsanır. seksi yaşayan herkes, insanın ancak kendine hakim olamadığı anda olanca yoğunluğuyla oluşan bir şey yaptığını bilir. biriyle yatağa girdiğimiz zaman, o kişiye yalnızca bedenimizle değil, bütün varlığımızla ilişki kurma iznini veririz. yaşamın gerçek güçleri, bizden bağımsız olarak birbirleriyle ilişkiye girerler; o zaman kim olduğumuzu saklayamayız. kendimizi nasıl gördüğümüz önemli değildir. girdiğimiz kılıklar, verdiğimiz akıllı cevaplar ya da bulduğumuz onurlu mazeretler önemli değildir. seks yaparken karşımızdaki insanı kandırmak zordur; çünkü herkes gerçek yüzünü o anda gösterir.

cinsellik aracılığıyla bilgeliği mi yoksa hazzı mı aradığının hiç önemi yoktur; bu her zaman topyekün bir deneyim olacaktır; çünkü aynı anda 5 duyunun hepsini uyaran -ya da uyarması gereken- tek deneyim budur. karşımızdaki kişiyle karşılıklı olarak bütün iletişim kanallarımız sonuna kadar açılır. orgazm anında 5 duyu yok olur ve sen sihir alemine girersin; artık göremezsin, duyamazsın, tadamazsın, dokunamazsın, koklayamazsın. o uzun saniyeler boyunca her şey ortadan kalkar, kendinden geçer, vecde gelirsin. bu esriklik, mistiklerin yıllarca sürdürdükleri feragat ve disiplinden sonra vardıkları esrikliğin aynısıdır.

seksin kendine özgü bir yaşamı vardır. sekse başladığın anda kontrol senden ona geçer. seks yaparken seninle birlikte taşıyacağın -korkular, arzular, sağduyu gibi- her şey orada kalır. insanlar işte o yüzden iktidarsız olurlar. seks yaparken, sadece aşkı ve duyularını, 5 duyunun hepsini taşı yatağa. ancak o zaman tanrı'yla iletişim kurabilirsin.

loevenjoul

stefan zweig

romanlarında monomani tipi insanları çok sık kullanan balzac, tek bir düşünce ile aşırı uğraşan böyle bir insanı ölümünden sonra yaratmayı da başarmıştır. bir "balzacoman" diyebileceğimiz bu kişi bütün ömrünü, balzac'ın kaleme almış olduğu her türlü müsveddeyi, mektubu, yazı ve makaleyi bulup çıkararak ele geçirmeye vermiştir. çok fanatik bir koleksiyoncu olan bu insanın adı comte spoelbergh van loevenjoul'dur. brüksel ve paris'teki bütün antikacıların, çok başarılı incelemeleri nedeniyle dilbilimcilerin de tanıdığı bu kişi, inanılmaz bir çabayla balzac'ın yazmış olduğu hemen hemen her şeyi bulmuş ve satın almıştır. tek bir mektup ya da yitirilmiş olduğu sanılan, düzeltmelerle dolu bir müsvedde sayfanın peşinden yolculuklara çıkmış, balzac'ın eserlerini basan matbaalara gitmiş, bir şey bulmak ümidiyle arşiv ve depolarını aramış, ünlü yazarla görüşmüş olan tüm gazetecileri bulup onlarla konuşmuştur.

balzac'ın dul eşinden kalan mobilyaların satıldığı o ünlü açık artırmaya getirilirken yazarın el yazılarının içinde bulunduğu birkaç tahta sandık parçalanıp da içindekiler etrafa saçılınca, onların kese kağıdı olmasını engellemek isteyen bu tuhaf adamın haftalar boyunca çevredeki peynircilerden en küçük bakkala kadar bütün dükkanlarda o kağıtları aradığı bilinir.

spoelbergh van loevenjoul'un fransız akademisi'ne bağışladığı koleksiyon sonunda chantilly saraycığında hak ettiği yeri almıştır. orada, sakin bir caddede, yakınında güzel ormanlar ve bakımlı çayırlar, küçük bir fransız kentinin huzurlu ortamında sonsuza dek korunmakta olan, ziyaretçileri hayrete düşüren bu dev "yapıt", balzac üzerine ciddi araştırmalar yapacak herkese açıktır.

chantilly'deki koleksiyonda balzac'ın tüm eserlerinin ilk yazılışları, müsveddeleri ve ortaya çıkana dek geçirdiği tüm aşamalar görülmektedir. önce tutulmuş kısa notlar, tekrar tekrar düzeltmeler ve eserin baskıya hazır durumu. tam bir labirent cehennemi. her bir eserin oluşup gelişmesini kağıtlar üzerinde adım adım takip eden kişi, olağanüstü yazarın yaratıcılığını günümüzde de bütün canlılığı ile yaşar.

dokuzuncu hariciye koğuşu

peyami safa

büyük bir hastalık geçirmeyenler, her şeyi anladıklarını iddia edemezler. 

beklemeyi onlar kadar bilen yoktur.

o insan, ki yüzünde bıkkınlıkla sebat mücadele eder.

daha büyük acılara hazırlanıyordum. her yaradan içeriye birer sonda girecektir ve kemikteki çürüğe kadar dayanacaktır. 

felaketimizi başka biriyle taksim etmek saadettir; fakat annelerle değil, annelerle değil. annelere anlatılan kederler taksim değil, zarbedilmiş olur. çocuklarının felaketini iki kat şiddetle hisseden anneler, bu ıstıraplarını çocuklarına fazlasıyla iade ederler; böylece keder anadan çocuğa ve çocuktan anaya her intikal edişinde büyüdükçe büyür.

bir genç kız ne ister? mesut olmak ister.

bazen etrafımızda o kadar esrarlı bir hadise olur ki ince teferruatına kadar bunu sezeriz; fakat hiçbir şey idrak etmeyiz; ruhumuzun içinde ikinci bir ruh her şeyi anlar; fakat bize anlatmaz, böyle korkunç işaretlerle bizi muammanın derinliklerine atar ve boğar.

dünyanın hiçbir nüzhet'i yalan söylememelidir.

öyle bir yaştaydım ve öyle bir mizaçtaydım ve çocukluğumda o kadar az oyun oynamıştım ve aldatmasını o kadar az öğrenmiştim ki, yalan bana suçların en ağırı gibi geliyordu. ve bir yalan söylendiği zaman insanların değil, eşyanın bile buna nasıl tahammül ettiğine şaşıyordum. yalana her şey isyan etmelidir. eşya bile: damlardan kiremitler uçmalıdır, ağaçlar köklerinden sökülüp havada bir saniye içinde toz duman olmalıdır, camlar kırılmalıdır; hatta yıldızlar düşüp gökyüzünde bin parçaya ayrılmalıdır filan..  

iki hasta kadar birbirine yakın hiç kimse yoktur.

hakikati seviniz, o da sizi sever. hakikati arayınız, o da sizi arar. yalan çin setleri gibi kalın duvarlar örse, altında kalan hakikat bir ince iniltiyle, bir hafif rüzgar dalgasıyla, herhangi bir küçük işaretle mevcudiyetini bildirir: "buradayım!" der.

herkes yalandan nefret eder ve yalan söyler.

ıstıraptan korkmamanın tek ilacı ıstıraptır. bu ateşi o ateş söndürür.

görülecek, işitilecek, tadılacak, okunacak, yazılacak, yapılacak o kadar çok şey birikiyor ki, bundan sonra hayatımın bütün bunlara yetişmeyeceğinden korkuyorum.

dünyanın bütün tavanlarına lanet olsun. arka üstü yatmaktan usandım.

ağaçların bile sıhhatine imrenerek yürüdüm.

saat sekizi geç vurdu

arif damar

kime ne desem

boyuna kendimi dinliyordum eski yağmurları dinliyordum

düşünmeden biliyordum deniz ılıdı

dökülen çelik katı

yürüyenler yan yana

yüzümü güneşte dinlendirsem

dağın dağ olduğunu bilsem ovanın ova ağacın ağaç

kurtulurdum

çok köprülü sular gibi git git bitmedi

boyuna kendimi dinliyordum eski yağmurları dinliyordum

saat sekizi geç vurdu

giden gitmiş hüznü ayaklandırmak boşuna

düşünmeden biliyordum

lüsyen

can  dündar

"vatan, insanın mutlu olduğu yerdir."

"buluşma, vedanın kız kardeşidir." (lüsyen)

"bir şeyi tercih, o olmayandan vazgeçmektir." (abdülhak hamit)

balzac: bir büyük tutku, bir şaheser kadar az bulunur.

zaman, büyük bir mihenktir.

"aşığı olmayan dilber, hastası olmayan tabip gibidir."

"insanın ihsanını ancak aşk lutfeder."

"zindelik, en gıpta edilecek diriliktir."

oscar wilde: baştan çıkma ve azdırılma duygusundan kurtulmak için tek çıkar yol, ona boyun eğmektir.

"bu fani dünyada hiçbir şey aldırmaya gelmez."

"yaz! yeryüzünde buna denk düşen hiçbir zevk ve saadet yoktur."

"en büyük düşmanın, kendine rağmen, kendinde, kendinin hakikatini gizleyendir." (abdülhak hamit)

"sen asla kendinde bir başkasının gölgesine tahammül edemeyecek insansın."

"ıstırap bir meyvedir; yediğiniz nispette yaşamış olacaksınız."

bir yangın, şahane bir şehri küller vadisine dönüştürür.
bir olay, okyanus gibi bir kalbi gözyaşına dönüştürür.
ölüm, görkemli bir beyni akrep yuvasına çevirir.
bir zelzele, dağları bir avuç toza indirger.
bütün bunların olması mümkündür. çünkü sen benden uzaksın. (abdülhak hamit)

"yaşlılık ve ölüm, doğduğumuz andan itibaren bize doğru gelmeye başlarlar."

"kavga eden tarafların güvenleri azalınca kavga karmaşık hale gelir." (lüsyen)

"iyi bir birlik, eğer kötü unsurlarla çevrilmişse ilk misyonundan sapıverir." (lüsyen)

hamit, iki hafta evvel darülbedayi sanatkarlarının çiftlik'te gazi tarafından ağırlandıklarını işitmişti. gazi orada elini öpmek isteyen tiyatro oyuncularına müsaade etmemiş, "biz hepimiz mebus olabiliriz, vekil olabiliriz; hatta reisicumhur olabiliriz; ama sanatkar olamayız. böyle olunca sanatkar el öpmez, sanatkarın eli öpülür" demişti.

fener sönünce her şey asıl yüz ifadesini alır.

derler ki "zaman, küçük ıstırapları dindirir". fakat büyükleri çoğaltıyor.

"hayatımızın bundan ibaret olduğuna inanmak istemiyorum. bu kadar şeyleri düşünebilen, düşündürebilen, düşündüklerini başkalarına bırakan ve fikirleriyle onların arasında yaşayabilen bir dimağ, nasıl sadece toprak oluverir? ben faniliğe, yok olmaya inanamıyorum. ruhun cisimden ayrı, yalnız başına kalmasına aklım ermiyor." (abdülhak hamit)

mithat cemal: namık kemal'i 1 imamla 3 hamal gömdü; bu, saray devrindedir. fikret'in cenazesini aşiyan'ın 2 odasını dolduramayan bir zümre taşıdı; bu, meşrutiyet'tedir. hamit'in tabutunu bir kolundan bir millet, bir kolundan bir devlet tutarak kaldırdı; bu, cumhuriyet'tedir.

ibnülemin mahmud kemal, cenazede "merhum, hayatta çok çekti" diyen birine tebessümle şu cevabı verdi: "hamit, çok değil, 3 şey çekti: buldukça akşamları mey, sineye dilber ve hazineden para."

asılacak kadın

pınar kür

"gel yavrucuğum, gel bakayım yanıma. sen benim kızım sayılırsın. sevgili valideme onca sene ihtimamla baktın. bu yalıda sana daima bir yer mevcuttur."

"kalk! kalksana kız! ölüm uykusuna mı yattın? bu köylüler de bir defa uyumayagörsünler. uyandırabilene aşk olsun! kalk kız, kalk! uyanmadın mı daha? hay musibet, kalk ayağa! çıkar şu üstündekileri! ne de çok giyinmişsin! nerden buluyorsun bu paçavraları? verdiğim robları giyin demiyor muyum sana? ne bağırıyorsun? allah müstahakını versin! sus diyorum! bağırmaya mahal yok! nerden buldun bu şalvar gibi şeyi!"

"bundan böyle iç çamaşırı giymek yok! hele o şalvar gibi nesneleri bir daha hiç görmeyeyim! ben ne verirsem onu giyeceksin!"

"gül diyorum sana! başını arkaya at şöyle. derinden cilveli bir kahkaha savur bakalım. gülmek mi o, kız musibet? cilveli dedik, arzulu şehvetli dedik. dişlerini göster! bakma öyle inatçı inatçı! şimdi elimden bir kaza çıkacak! allah belanı versin! beceremiyorsun pis musibet! geberteceğim seni!"

"al ağzına, ağzına alacaksın diyorum, anlamıyor musun? öyle ucundan değil, köküne kadar. daha daha. tamam. em şimdi. ananın memesini emer gibi. hiç mi anasının memesini emmemiş bu kız?"

"bu sefer bu seni yiyecek. yaslan geriye. tek bacağını koltuğun kenarına at. bak delikanlı, ne dilber şey! bekliyor seni gül gibi açılmış."

hayaletler

ece temelkuran

söz söylemek, insanlığın yüreğine bir kürekle dalıp pası, pusu kaldırmak, bulanıklık yerine berrak hakikatleri koymaktır. hakikatli söz, insanlar öfke ve nefretin gürültüsünde gözlerinin yarısını yitirmişken onlara gözlerinin kayıp yarısını verendir. insanlığın ortak kederini, birinin acısını diğerininkine yeğ tutmadan, birini suçlayıp diğerini topyekün masum ilan etmeden anlatabilmektir hakikatli sözün derdi.

sözün büyüsüdür bu: gözyaşını birleştirir, kahkahaları birbirine ekler. büyüsü, ölenle öldürenin aynı acıyı çektiğini söyleme cesaretinden gelir. en iyi bu topraklar bilmez mi öldürenin öldürdüğünü ömrünce sırtında taşıyacağını? öldürenin de ölenin de kabul etmeye cesaret edemediği budur aslında. nefretin cephanesini bitirecek olan da..

1915 yılında, bu topraklarda karanlık bir yaz yaşandı. kim suçluydu, kim daha güçlüydü, 90 yıl bu konuşuldu. mesele şu ki konuşanlar bizler değildik. hepimiz, hikayelerini eksik ya da fazla anlatan hayaletlerin çocuklarıydık yalnızca. ama biliyorduk, o yaz bizim de utandığımız, yaşananlara koyulacak ad üzerinde kavga ederken eksik bir yasla geçiştirdiğimiz bir şeyler olmuştu. oysa biliyoruz, bu topraktan sökülüp gitmiş her şey bu toprağın canını acıtıyor; bal gibi biliyoruz aslında. bilmediğimiz şu:

biz konuşmuyoruz, bizim yerimize hayaletler konuşuyor hala.

insanlığın kederi ya da kaderi karşısında efendi duranın sözü nazik olur. bir tek bağırıp çağıranların sözleri keskin ve kabadır. işte keskin ve kaba olanın yerini hakikatli sözün alabilmesi için, öfkeli hayaletlerin seslerinin yerine yaşayanların sözlerinin geçebilmesi için ermenilerle, ermeni diasporası ile konuşmak gerekiyor artık. hayaletlerin çocuklarıyla..

çünkü mahkeme önlerinde yazar resmi yakanlar bizi ne kadar temsil ediyorsa "ya soykırımı kabul et ya da yok ol" diyenler de uzaklardaki ermenileri o kadar temsil ediyor aslında. ve bu gürültü yüzünden avrupa'nın diplomasi masalarında, strateji kurumlarının koridorlarında pazarlık konusu yapılıyor hepsi "bizim" olan ölülerimiz. hayaletler birimizin "suçunun", diğerinin "masumiyetinin" kanıtı olarak çekiştirilip duruyor. ve belki de çekiştirildikleri için bu kadar öfkeliler.

hepimiz yorulduk artık. uzaktakiler, orada, ölülerle yaşamaktan yorgunlar. biz, burada suskunluğumuzdan bitkiniz. düşmanlıklarımız gücünü, korkularımızdan alıyor.

korkular, korkunun aniden üstüne gidilerek mi geçirilir yoksa yavaş yavaş mı?

sudan korkan çocukları birden denize mi atmalı yoksa kendi zamanını mı vermeli onlara?

suya atıldıkça yüzleşiyor muyuz gerçekle yoksa bir daha o gerçeği hiç görmek istemeyecek kadar korkuyor muyuz korkularımızdan?

türkiye'ye, sokaklara baktıkça ikincisi gerçeğe daha yakın geliyor bana. bu yüzden hikayelerin anlatılması gerektiğini düşünüyorum hep, yavaş yavaş. eğer bir acıya koyduğumuz ad, o acının anlatılmasını imkansız kılıyorsa önceliği ada değil, hikayeye vererek konuşmak gerekiyor. hikayenin adını ortaklaştırmadan önce hikayenin kendisini ortaklaştırmak gerekiyor.

anlatacaklarıma şaşırmanızı diliyorum. çünkü hayret, insanın en temiz halidir. şaşırıp merak etmenizi diliyorum. merak edip dinlemenizi. çünkü hayaletler artık uykularına dönmek istiyor. çünkü hayaletlerin yaşayanlardan daha çok konuştuğu topraklarda yaşamak beni, sizi, hepimizi, farkına varmıyoruz belki ama, müthiş yoruyor.

a'dan x'e

john berger

uyku ilk evimizdir; çatısız, duvarsız, yataksız. diğerleri sonradan gelir, uykunun verdiği ilhamla.

kısa ömürlü, sonsuzun zıddı değildir. sonsuzun zıddı, unutulandır. bazıları unutulanla sonsuz aslında aynı şeymiş gibi davranır. ama yanılırlar.

sana iki kere müebbet verdikleri anda onların zamanına inanmayı bıraktım.

her şeyde ortak olan özellikler vardır ve bunu bilmek zihni doğanın en büyük mucizelerine açar.

yokluğun hiçlik olduğuna inanmaktan daha büyük bir hata olamaz. ikisi arasındaki fark bir zamanlama meselesidir. hiçlik önce, yokluk sonradır.

günümüzde, hayatımızda sonsuz bir nizamsızlığa mahkumuz. bunu bize dayatanlar nizamsızlığımızdan korkuya kapılıyorlar. bu yüzden de bizi dışarıda tutacak duvarlar inşa ediyorlar. yine de duvarları asla o kadar uzun olamaz; etraflarından, üzerlerinden, altlarından geçmenin bir yolu bulunur.

mükemmellik daima sevimsizdir. asıl kusurları severiz biz.

cehennem para babalarının icadıydı; amacı, yoksulların dikkatini mevcut sefaletlerinden saptırmaktı. ilk olarak, bundan bile daha beter bir durumda olabilecekleri tehdidini sürekli yineleyerek. ikinci olarak, itaatkar ve sadık olanlara, başka bir hayatta, tanrı'nın krallığında, bu dünyada servetin satın alabileceği bütün her şeyin, hatta daha fazlasının onların olacağını vaat ederek.

zamanın soytarısı değildir sevgi
o değişmez kısacık günlerle haftalarla
direnir ve katlanır mahşerin ucuna dek (shakespeare)

cehennem korkusu olmasa, kilisenin gösterişçi zenginliği ve amansız gücü, açıktan açığa sorgulanabilirdi; çünkü kutsal kitabın öğretileriyle açık bir tezat oluşturuyordu.

cehennem, servet birikimine bir nevi kutsallık ihsan etmiştir.

günümüzde cezalar mertebe atlamıştır. öte dünyadaki cehennemi hatırlatmaya gerek yoktur artık. dışarıda bırakılanlar için bu dünyada bir cehennem inşa edilmektedir; tam da aynı şeyi ilan etmek için: ancak zenginsen hayatta olmanın bir anlamı vardır.

eduardo galeano: hiçbir tarih dilsiz değildir. istedikleri kadar sahiplensinler, bozsunlar, hakkında yalan söylesinler, insan tarihi çenesini kapalı tutmayı reddeder. sağırlığa ve cehalete rağmen, geçmiş zaman, şimdiki zamanın içinde tiktaklamayı sürdürür.

bütün acılar, yollarına devam etmeden önce "hayır" kelimesine kayarlar. bütün hazların devam etmeden önce "evet" kelimesine kayması gibi.

umudumuz var diyemeyiz; sadece ona kucak açıyoruz.

selim

nazım hikmet

konserve fabrikasında çalışıyordu ölen

hikmet alpersoy'la bulgarın fabrikasında

yirmi beş kuruştu gündelik

iş müddeti on dört saat

selim

(ölünün adı)

yirmi beş kuruşa on dört saat dayanamadı

elli kuruş ve on saat dedi

öteki işçiler de aynı fikirdeydiler

derin, felsefi bir fikir değil elbet

fakat tehlikeli bir fikir

ve bundan dolayı bulgarla hikmet

hemen polise ihbar ettiler bu fikri

derhal tevkifat yaptı polis

müdüriyete on kişi götürüldü

dört kadın, altı erkek

(elebaşları)

ve selim -komünist

halbuki komünist değildi selim

düşünmemişti komünizmin ne olduğunu bile

o sadece on sekiz yaşındaydı

ve yirmi beş kuruş yerine elli kuruş istiyordu

ve on dört saat yerine on saat

polis bu kanaatte değildi fakat

yatırdılar selim'i yere

selim kalktığı zaman

basamıyordu döşemelere

yatırdılar selim'i yere

selim kalktığı zaman

göremiyordu önünü artık

yatırdılar selim'i yere

selim kalktı ve yığıldı

selim'in koltuklarına girip

karanlık bir odaya götürdüler

ve duvarda bir çiviye bağladılar saçlarından

o suretle ki

döşemeye ancak ayak parmaklarının ucu dokunuyordu

bir tramvay geçti sokaktan gıcırtılarla

yakın bir yerde yatsı ezanı okunuyordu

çözdüler selim'i çividen

yatırdılar selim'i yere

ve selim kalktığı zaman

bir pencere gördü uzaktan

çok uzaktan ama

perdesiz karanlık bir pencere

kadın

erica jong

"kadının vücuduna sahip olan, ruhuna da sahiptir."

evlilikte kadın kocaya, kocanın kendi babasına başlık olarak vereceği bazı topraklar karşılığında satılır ve yaşayacağı yüksek hayatın kirasını da etiyle öder.

evlilikte kadın nesi varsa verir. adını, servetini, sağlığını, fiziksel yapısını.. bunlar karşılığında kazandığı da, bir erkeğin arada sırada yapacağı gece ziyaretleridir. o erkekle tek ortak yanı da, başının üzerindeki dam ile bir oda dolusu ağlayıp haykıran bebeklerdir.

bu dünyadaki namuslu kadınlar nasıl tüm onurlarını kocalarından ve sevgililerinden kazanırlarsa orospular da kendilerine gelen erkeklerin ünlü ve ilginç oluşuyla değer kazanırlar.

hiçbir konu, sıradan insanların zihninde büyücülük konusu kadar saçmalıkla karışmış durumda değildir. bilge kadınlar hiçbir zaman şeytanla ilişki kurmadıkları gibi, süpürgelerini de ancak yerleri süpürmek için kullanırlar. onlar kendilerini eğitmek, hastaları iyileştirmek, eskiden kalma ot reçetelerini korumak, kendi zihinlerine ve vücutlarına hakim olmak, kadınlara çocuk doğurtmak, ürünleri doğru dürüst hasat etmek konularında bilgedirler. gerisi, kadınların güçlülüğünden korkan erkeklerin uydurduğu safsatadır.

erkeklerin kalleşliğinden bile daha çok dikkat etmek gereken şey, kadınların imrenmesidir. kendilerine imrenen kız kardeşleri tarafından mahva sürüklenen genç kızların sayısı, kendi güven dolu yürekleri tarafından mahva sürüklenenlerden bile fazladır.

erkeklerin çoğunu genelevlere iten şey, şehvet isteklerine cevap aramak kadar; bir anlayış, bir merhamet duygusu aramaktır. yalnızca onların vücutlarına önem veren, zihinlerine ilgi göstermeyen orospular bu meslekte hiçbir zaman fazla başarılı olamazlar.

onurunu dişilik organının çapıyla ölçen kadın budalanın biridir.

ilham daha çok erkekleri ziyaret eder. ilham perisi dişi olduğundan çevresinde daha çok erkek sevgililer aramaktadır. bu nedenle de kadın şair, doğanın bir saçmalığıdır. herkes ondan nefret eder, uzak durur; kaderi yalnızlıktır, melankolidir, umutsuzluktur ve sonunda da intihardır.

genellikle başkalarının bizim hakkımızdaki yargıları esas iç dünyamızdan çok daha karışıktır. bu nedenle bir kadının öğrenmesi gereken en önemli ders, dünyanın kendisi hakkında neler düşündüğüne tümüyle boşverip kendisinin kendi hakkındaki fikrine önem vermektir. çünkü dünya, erkeklerin karakterini yargılamakta bazen adil davranabilir -bunda bile pek sık yanılır- ama kadınların hiçbir karakteri olamayacağına inandığı ortadadır.

uzun lafın kısası

muriel barbery: genç bir kadın evini ateşe verdi. neden yaptığı sorulduğunda, "bir duygu hissetmek istemiştim." cevabını verdi.

howard fast: hiç kimseye güvenme, asla hayal kırıklığına düşmezsin.

jostein gaarder: demokrasi, cahil kitlelerin egemen olduğu bir yönetim biçimine dönüşebilme tehlikesini barındırır.

dragan babic: kızlara ne kadar haşin davranır, onlardan ne kadar çok isterseniz, onlar size o kadar çok verirler.

ece temelkuran: yeryüzündeki her anlaşmazlık kendi endüstrisini yaratır.

maksim gorki: hep yararı dokunsa bile, kendi başına yanılmak başkalarının yanlışlarını yinelemekten daha iyidir.

edip cansever: insanın insana verebileceği en değerli şey yalnızlıktır.

philip roth: dünyanın koşuşturması içinde en az acıyla yaşamanın sırrı, olabildiğince çok insanın sizin aldanışlarınıza katılmasını sağlamaktır.

turgenyev: sövüp saymak için bile olsa, insanın başkalarına ihtiyacı vardır.

adam fawer: tipik bilim adamları içine kapanık insanlardır. gerçek dünyada başarılı olmak için gerekli olan iletişim becerilerinden yoksun olurlar.

edith wharton: birey, hemen her zaman ortak çıkar olarak kabul edilen şeye kurban edilir.

david dickson: bilim ve teknoloji tarafsız değildir, büyük ölçüde iktidara ve sermayeye eklemlenmiştir ve egemen sınıfı güçlendirme işlevi görmektedir.